1. Voorwoord

Welkom bij een nieuwe editie van ons digitale nieuwsbulletin. Zoals wel vaker hebben we goed en slecht nieuws te melden. Het slechte nieuws is dat ons Marianne Straten-Heesbeen na een kort ziekbed is ontvallen. Meer dan twintig jaar onze steun en toeverlaat die in weer en wind de Begraafplaats Daalseweg in de gaten hield, er vele kunsthistorische rondleidingen heeft verzorgd, hart en ziel was van de herdenking op 22 februari en die vooral een heel plezierige collega in ons team was. We komen hier nog op terug.

Goed nieuws is het gereedkomen van de conservering van de begraafplaats aan de Dorpsstraat is Neerbosch, bij het “Witte Kerkje”. Het ziet er nu heel wat beter uit en is voor bezoekers veilig en zonder confrontaties te bezoeken.

In dit nummer beginnen we een nieuwe vaste rubriek: “Uitgelicht”. Het zal bezoekers van de Daalseweg wel opgevallen zijn dat er een aantal nieuwe grafmonumenten zijn geplaatst met een niet traditionele vormgeving. Daar willen we graag een toelichting op geven.

 

Een monnikenwerk is afgerond.
Ons bestuurslid Peter van Schaijk heeft de afgelopen vijf jaar wekelijks op het kantoor van de SBN (Beherende organisatie van de Daalseweg) gewerkt aan het digitaliseren van de tienduizenden nog aanwezige “Verloven tot Begraven” van eind 19e eeuw tot 1955. Dit zijn de door de (destijds) “burgerlijke stand” van de Gemeente Nijmegen afgegeven documenten die de noodzakelijke toestemming geven voor bijzetting op een begraafplaats, in dit geval de Daalseweg. Dit digitale bestand omvat nu ook informatie over de graven waarvan in de loop van de jaren de originele zerken geruimd zijn om plaats te maken voor nieuwe bijzettingen. De resterende overblijfselen werden niet verwijderd en zijn dus nog op de locatie aanwezig, tenzij er – bij uitzondering – sprake is geweest van herbegraving.

Dit bestand is formeel aan de SBN overhandigd en we verwachten de gegevens in de loop van het jaar via onze verbeterde website algemeen toegankelijk te kunnen maken. Dan besteden we er de aandacht aan die dit werk verdient zodat we u stap voor stap heel praktisch via de site op interessante historische ontwikkelingen kunnen wijzen

 

Uw bijdrage voor 2018
De Penningmeester dankt de begunstigers die de jaarlijkse bijdrage voor 2018 al hebben overgemaakt hartelijk voor hun medewerking.

Mocht de betaling u ontschoten zijn, dan graag zo snel mogelijk uw bijdrage van minimaal  € 12,50 overmaken op bankrekening NL86ABNA 0475 4243 36 ten name van de Stichting In Paradisum te Nijmegen, bij voorbaat dank!.

 

Gemeente Nijmegen
Goed nieuws, de Gemeente Nijmegen gaat haar begraafplaats Stenenkruisstraat aanpakken. De contracten met de aannemers zijn rond en de werkzaamheden staan op punt van beginnen of zijn inmiddels al begonnen.

Op de Begraafplaats Stenenkruisstraat worden de poort en het hekwerk vernieuwd en aan de eisen van de tijd aangepast. Er zal een bord met informatie over de begraafplaats en rondleidingen worden geplaatst. Ook zullen de tijdstippen voor maaien en ander onderhoud worden aangepast aan de dagen dat we er rondleidingen houden.

 

Rondleidingen
In mei, juni en juli organiseren we weer rondleidingen op de begraafplaatsen Daalseweg en Stenenkruisstraat. Op de website vindt u data en tijdstippen, doorgaans een laatste zondag van de maand rond het middaguur.

Voor een groepje van minimaal 7 deelnemers kunnen we ook exclusieve rondleidingen op maat (qua datum of onderwerp) organiseren.

 

Website
Een van onze eerste activiteiten was destijds (1980) een inventarisatie van de op de Daalseweg aanwezige grafmonumenten. Na enig experimenteren met standaardformulieren in ordners die te zijner tijd gereproduceerd zouden kunnen worden, wellicht op diskettes, of liever op CD’s en uiteindelijk op een website.

De klus vergde jaren en – gelukkig – stonden de technische ontwikkelingen niet stil. Onze plannen werden steeds weer ingehaald door verbeterde digitale mogelijkheden. Een aantal jaren konden we goed uit de voeten met het databeheer op onze website, maar de capaciteit blijkt nu veel te beperkt en het beheer is niet echt gebruiksvriendelijk.

Intussen zijn we begonnen met het installeren van nieuwe software die een grotere capaciteit biedt en beheer en raadplegen gemakkelijker maakt. We hopen dit project voor het eind van het jaar afgerond te hebben zodat we stap voor stap ook de eerder genoemde nieuwe informatie over de Daalseweg beschikbaar kunnen stellen. Daarna volgen de bestanden van de Stenenkruisstraat en Dorpsstraat Neerbosch.

Ook bij deze klus zijn extra vrijwilligers hartelijk welkom

Willem Reijnders

2. Marianne Straten

Marianne Straten – Heesbeen is niet meer

Vorig jaar overleed zij na een kort ziekbed, vanaf het allereerste uur was zij berokken bij acties om de Begraafplaats Daalseweg te behouden. Dat is intussen meer dan 20 jaar geweest, grote inzet en waarvoor zij ook koninklijk is onderscheiden

Jarenlang is Marianne door weer en wind over de begraafplaats getrokken om de grafmonumenten nauwkeurig te beschrijven en het cultuurhistorische belang in kaart te brengen. Ze was een van de vaste rondleiders en kon hierbij ook gebruik maken van haar kennis en ervaring op gebieden als kunstnijverheid, iconografie en symboliek.

Als buurtbewoner hield ze de gang van zaken op de begraafplaats permanent in de gaten en trok bij onvolkomenheden meteen aan de bel. Omdat er geen faciliteiten waren konden mensen met hoge nood bij haar thuis terecht.

Bij de herdenking van Het Bombardement heeft ze tot het laatst toe een belangrijke rol gespeeld, zowel op de Daalseweg als bij de Schommel.

Bovendien was ze een plezierige en gastvrije collega, jarenlang hebben we bij haar thuis kunnen vergaderen. Toen we noodgedwongen van een meer formele accommodatie gebruik moesten maken bracht ze altijd iets lekkers mee voor bij de koffie

Haar overlijden is ook een groot gemis voor tal van Nijmeegse organisaties en verenigingen, variërend van het Gebroeders van Limburg waarvoor zij meewerkte aan de productie van de historisch correcte kostuums voor de optocht tot aan de Cenakelkerk op de Landstichting waar men graag gebruik maakte van haar grote handvaardigheid en serieuze inzet.

Wij missen haar en zijn dankbaar voor alle inzet, goede samenwerking en gezelligheid. We wensen haar familie, kinderen, kleinkinderen en vrienden sterkte bij het verwerken dit grote gemis. Marianne wensen we dat haar gegeven mag zijn waarin ze geloofde

Willem Reijnders met medewerking van Bart Janssen

Marianne Straten – uit collectie Bart Janssen

Rondleiding Marianne Straten – Peter van Schaijk

Rondleiding Marianne Straten – Peter van Schaijk

3. Herdenkingen

Herdenking 22 februari 1944

Ook dit jaar was er in Nijmegen weer veel aandacht voor de herdenking van Het Bombardement. Zoals gebruikelijk was er de officiële herdenking in Stevenskerk en bij de “Schommel” waar dit jaar ook de ambassadeur van de Verenigde Staten aanwezig was. Aan deze herdenking is ook door In Paradisum meegewerkt.

Een bijzondere herdenking was er voor het eerst sinds jaren op de begraafplaats Graafseweg dit keer georganiseerd door buurtbewoners. In 1944 werden in principe alle slachtoffers eerst naar deze algemene gemeentelijke begraafplaats gebracht en “voorlopig” bijgezet in een groepsgraf. In de dagen daarna werden de meeste slachtoffers herbegraven op de begraafplaats van hun gemeente of parochie. Een aantal jaren geleden is hier door de Gemeente Nijmegen ook een monument geplaatst.

Vanzelfsprekend ligt de herdenking op de Begraafplaats Daalseweg om 13: 26 uur ons na aan het hart. In samenwerking met SBN, Stichting Begraafplaatsen Nijmegen, heeft In Paradisum  in een ingetogen en informele sfeer op deze locatie en op het tijdstip van het bombardement de ramp en de hier begraven slachtoffers herdacht.

Dit in gezelschap van een kleine tachtig belangstellenden, zowel familie, vrienden en bekenden van de slachtoffers, mensen uit de buurt en anderen die bij voorkeur in een bescheiden sfeer, dicht bij hun gevallen dierbaren herdenken. Een aantal van hen neemt trouw ieder jaar deel, ook al moet het tegenwoordig in een rolstoel of met andere assistentie.

Herdenken in droog, helder, zonnig maar koud winterweer. Als altijd was het indrukwekkend om op deze sfeervolle begraafplaats te herdenken, begeleid door het luiden van de kerklokken in Nijmegen. De lezingen, waarin ook het gedicht van mevrouw Van Diggele was opgenomen werden afgewisseld met muzikale intermezzi. Het afsluitende lied werd door velen meegezongen.

De herdenking werd besloten met een korte rondgang over de begraafplaats waarbij het gelegenheidsmonument met de kruisjes in vak 36, de monumenten voor slachtoffers van de kleuterschool en het atelier van Haspels en de kindergraven in vak 1 werden bezocht.

Een aantal deelnemers ging daarna nog naar de bijeenkomst in de Lutherse Kerk.

Willem Reijnders

4. Witte Kerkje Neerbosch

Met dank aan Gerard en Jelke

Stichting In Paradisum noemt graag de namen, want de kleine begraafplaats aan de Dorpsstraat in Neerbosch Oost is hersteld. En wel met dank aan de metselaars-restauratoren Gerard en Jelke. Vooral zij hebben in het voorjaar consciëntieus en vakkundig bijna alle 47 graflocaties bekeken en onder handen genomen. De graven, waarvan ik de vele namen niet zal noemen, liggen er nu waardig en mooi bij. In het kader van deze restauratie vermeld ik wel nog graag de namen van Joost, de projectleider van het restauratiebedrijf, en niet te vergeten die van de gemeentelijke beleidsmedewerkers Hettie en Martijn, die vanaf 2014 het herstel en de herwaardering van ‘Dorpsstraat’ ondersteunden en mee hielpen bij het zoeken naar (financierings)mogelijkheden.

Na vele  jaren is het er eindelijk van gekomen. Het begon eigenlijk al in het vroege voorjaar van 2017, toen Bert, nog een Bert, Ben, Renske, Harriët en Hubert de handen stevig uit de mouwen staken voor de eerste graafwerkzaamheden. Zij, het Nijmeegs college van B&W, gaven toen met schoppen, spaden, bijlen en kruiwagens de aftrap voor de restauratie die later in het voorjaar door Gerard en Jelke werd voortgezet.

Ook Ton en Rob, eigenaren van het bedrijf gevestigd in het witte kerkje, verdienen vermelding, Zij waren niet alleen belangstellend en meedenkend bij het herstel van het kerkhof, maar boden ook gastvrijheid en aansluiting van water en elektriciteit.
Het eeuwen oude en lang geleden gesloten kerkhof mag weer gezien worden. Na de   drooglegging van ‘de Nederen Bossche’, een moerassig gebied ten westen van Nijmegen, eind 13e eeuw, is het kerkje gebouwd, en naar men zeker mag aannemen, met kerkhof. Over de geschiedenis van dit kerkhof is nog niet veel bekend. Wel dat na de reductie in 1591, toen het van oorsprong katholieke kerkje een hervormde  kerk  werd en het kerkhof een apart deel voor rooms-katholieken kreeg en een aparte gedeelte waar hervormden begraven werden. Weer heel veel later, rond 1790, geven de begraafboeken van ‘den Dodegraver van Neerbosch Schependom van Nijmegen’ enig zicht op wie wanneer toen op ‘Dorpsstraat’ begraven is  –  in de kerk én op het kerkhof. Ook het pad (thans deels nog zichtbaar) naar de in 1863 gestichte weesinrichting ‘Neerbosch’ etaleert de relatie met ‘Dorpsstraat’ en is onderwerp van onderzoek. De toekomst zal haar verrassingen over dit kerkhof nog zeker prijsgeven.
Maar in de tweede helft van vorige eeuw verkommerde het kerkhof. Vandalisme en gerichte sloop braken het kerkhof af en er was vanaf de Dorpsstraat niets van graven te bespeuren door hoog woekerend stuikgewas en onkruid. Pas sinds 2012 toen In Paradisum en de gemeente Nijmegen een convenant sloten om Nijmeegse bewoners over de cultuurhistorische waarde van deze begraafplaats te informeren én te laten zien, zijn vrijwilligers van In Paradisum een paar keer per jaar actief geweest om de graven zo goed mogelijk zichtbaar te krijgen en te houden. Maar het terrein bleef lastig te belopen en er dreigde instortingsgevaar bij sommige graven. Een degelijke vakkundige aanpak voor herstel en herwaardering van dit kerkhof werd noodzakelijk.

En zo geschiedde.
Vakkundig zijn bijna alle hardstenen platen   -zoals dat heet-   afgenomen. Verschillende van deze zerken  waren gebarsten en gebroken. Die zijn bij herplaatsing netjes aan elkaar geschroefd en/of gelijmd. De zerken rustten in veel gevallen op bakstenen muurtjes of wat daar nog van over was. Tijd, weer en wind hadden de muurtjes instabiel gemaakt, dus werden deze opnieuw opgemetseld. Bijna overal met dezelfde meer dan honderd jaar oude bakstenen –  daartoe natuurlijk eerst afgebikt. Op die muurtjes liggen thans speciaal daarvoor ingemeten betonnen platen met daarop de zerken.

Regelmatig zijn de restauratoren grote en kleine botresten tegengekomen. Die werden zorgvuldig in een kistje bewaard en bij het laatste te restaureren graf opnieuw begraven. Heel veel werd er overigens niet gevonden bij het lichten van de zerken. De meeste graven zaten vol zand. Bij enkele waren de restanten van de doodskist nog te zien met het skelet. Een en ander is goed gedocumenteerd. Het is jammer dat de bakstenen gewelven niet hersteld konden worden. Ze zijn net als, vermoedelijk lang geleden, weer bedekt  –  nu met  een soort worteldoek en een laag zwarte aarde. Tot slot is er nieuw gras ingezaaid en tussen de graven is leigruis aangebracht.

Op de 9e september 2017, nationale monumentendag, is het oude kerkhof in volle glorie te aanschouwen en goed en veilig toegankelijk. Samen met de restauratoren, de vrijwilligers en de Nijmeegse wethouder van Cultuurhistorie is de oplevering van het gerestaureerde ‘Dorpsstraat’ een feestelijk gevierd. Een interessante klus in goede samenwerking succesvol afgesloten

Wim Desserjer

Witte Kerkje Neerbosch – Joost van Haren

Witte Kerkje Neerbosch – Collectie Wim Desserjer

5. WC Nannings, voor al uw sanitair

In “De Gelderlander” van 2 september 2017 verscheen een artikel, dat mij, en met mij vele Nijmegenaren, met enige weemoed vervulde. “De naam is goud: WC Nannings voor al uw sanitair” stond er boven. Mijn achterneef Wim Nannings stopt na drie generaties met zijn alom bekende zaak aan het Hertogplein in Nijmegen.

In het verleden heb ik hem op de begraafplaats Daalseweg wel eens gewezen op het 2e graf in de 5e rij van vak 28, waar zijn grootvader, de grondlegger van zijn bedrijf, begraven ligt. Op de dekplaat staat gebeiteld:

HIER RUST
WILLEM CHRISTIAAN NANNINGS 28 AUG. 1870 – 22 JUNI 1946
JOHANNA NANNINGS-PETERS 23 OKT. 1869 – 1 NOV. 1961

Deze eerste Wim Nannings begon op 18 oktober 1896 zijn zaak in de Nijmeegse binnenstad. Als een van de eerste winkels kreeg hij een telefoonaansluiting (telefoonnummer 70). Binnen enkele jaren werd zijn naamsbekendheid zo groot, dat hem gevraagd werd het koetshuis van Paleis Soestdijk van geisers te voorzien en in een aantal Nijmeegse kloosters heeft hij in die tijd elektriciteit aangelegd.

Drie generaties Nannings zaten in het sanitair, centrale verwarming en elektriciteit. De tweede generatie is aan mijn familie gelieerd. Kleinzoon Wim Nannings, die einde 2017 de deuren definitief gaat sluiten, is de zoon van Joke Nannings-Jansen (1904-1994), een volle nicht van mijn vader. Inderdaad met één “s”, want Joke Jansen was een kleindochter van mijn overgrootouders Lamers-Lamkamp, die in vak 7, rij 4, graf 12 begraven liggen. Haar moeder Anna Jansen-Lamers, die maar 41 jaar oud werd, ligt achter haar ouders Lamers-Lamkamp in hetzelfde vak 7 begaven.

De sluiting van de zaak Nannings voel ik daarom ook als het uitsterven van een stukje familiegeschiedenis.

Tekst Bart Janssen

Graf WC Nannings – Bart Janssen

6. Uitgelicht

Bij een bezoek aan de Daalseweg zijn u ongetwijfeld nieuwe grafmonumenten met een niet traditionele vormgeving opgevallen. Nadat we in het verleden de monumenten al besproken hebben lijkt het ons de moeite waard om nu aandacht aan het nieuwe te besteden. In het ene geval is het de vormgeving opvallend, soms de symboliek in relatie tot de persoon die er is bijgezet. We streven ernaar om in ieder bulletin twee interessante grafmonumenten nader te beschrijven en het bijzondere in de vormgeving toe te lichten. Bert Eggelaar zal deze rubriek verzorgen en hij staat open voor tips en suggesties van uw zijde via: stichtinginparadisum@kpnmail.nl of de website: www.stichtinginparadisum.nl

De ontwikkeling rondom deze moderne graven is ook interessant als indicatie dat de Daalseweg ook een levende begraafplaats is die met behoud van historie en tradities ook mogelijkheden biedt voor een andere, op de huidige tijd gerichte benadering.

Uitgelicht:  twee bijzondere grafmonumenten

Het eerste monument wat ik onder de aandacht wil brengen is dat van Wendy Mevissen.(Vak 3; rij 5; graf 2)

De schoenen op de wolk symboliseren het dansen op de wolk.
De gebroken spiegel heeft een andere betekenis.
Na lang zoeken ben ik achter de ( waarschijnlijke) uitleg gekomen:
De symboliek komt uit de gereformeerde kerk en de uitleg volgt hieronder:

Inleiding schikkingen adventstijd 2016

Het thema voor de symbolische schikking is ‘de wereld omgekeerd’

Advent is een tijd van verwachten.
De mensheid kijkt uit, verlangt, naar een wereld omgekeerd, een wereld waar vrede en gerechtigheid vanzelfsprekend zullen zijn.
Het dragend symbool in deze adventstijd is de spiegel.
In de spiegel zie je wat op het eerste gezicht verborgen is.
Het licht van de kaarsen geven extra glans.
De spiegel bevat gebroken stukken scherven.
Deze spiegelscherven zorgen ervoor dat er “gebroken beeld” ontstaat.
De gebrokenheid van de wereld en of het leven.

Elke zondag wordt er een spiegelscherf afgehaald tot er met kerst maar één stukje over is gebleven.

In
april
hoorde
Wendy
Mevissen
dat
ze
ongeneeslijk
ziek
was.
Op
tweede
kerstdag
overleed zij,
43
jaar
jong.
Zij
was
 medewerkster
juridische
zaken bij
de
gemeente
Nijmegen.  Het laatste stukje spiegelscherf is daarmee weggehaald.

Bron: PKN Coevorden.nl

Het tweede monument is dat van Steef Mertens ( vak 6; rij 3; graf 1 )

Het monument is ontworpen en gemaakt door Jac. Splinter.

Het grafmonument voor Steef Mertens is gemaakt van Corthenstaal en kan nu onder invloed van weer en wind verder roestbruin worden. De doopnamen zijn met mos gevuld en worden (donker)groen. De roepnaam en de achternaam zijn gemaakt van gefused glas. De menhir stond ooit in zijn voortuin.

Jac.Splinter maakte meerdere grafmonumenten, voor meer info zie de website.
www.jacsplinter.nl

Tekst en foto’s Bert Eggelaar

7. U vraagt, wij zoeken antwoord

Met enige regelmaat krijgen we vragen over “Vak 00”, over bijzettingen aldaar en vooral de vraag waar vinden we dit vak op de Begraafplaats Daalseweg.

Het gaat hier om het vak dat bij binnenkomst uiterst links, tegen de muur langs Daalseweg ligt. Dit is vak 1 en op een of andere wijze is er in de systemen 00 terecht gekomen maar bij de ombouw van de website zullen we dit aanpassen

Een voorbeeld is de vraag naar Gijsbertus Franciscus de Bruijn, jong overleden in 1906 en op 00-06-12 bijgezet. Het zal u nu duidelijk zijn dat het om de locatie 01-06-12 gaat waar het van oudsher gebruikelijk was om kinderen te begraven. In de loop van de tijd, we denken aan het begin van de oorlog, zijn deze grafmonumenten geruimd en werden er in dit vak hoofdzakelijk kinderen begraven die in de oorlog zijn omgekomen.

We vinden hier bijvoorbeeld het aandoenlijke groepsmonument van de vier vriendjes die bij een tramhalte stonden te wachten toen op 22 februari 1944 de bommen vielen.

Peter van Schaijk met medewerking van Willem Reijnders

8. Colofon

‘In Paradisum’ is het bulletin van de gelijknamige stichting;
het verschijnt enkele malen per jaar.

De Stichting In Paradisum stelt zich tot doel de cultuurhistorische, kunsthistorische en landschappelijke waarden van de Nijmeegse monumentale begraafplaatsen te beschermen en te behouden. De focus op dit funeraire erfgoed komt tot uitdrukking in diverse activiteiten: het behartigen van de belangen van nabestaanden, het inventariseren en documenteren van grafmonumenten, het organiseren van tuinier-ochtenden, en het verspreiden van kennis over de begraafplaatsen door de uitgave van dit bulletin, via een website, en door het geven van rondleidingen op de begraafplaatsen.

De Stichting In Paradisum treedt sinds 1972 op als gespreks- en onderhandelingspartner met beheerders en de gemeente Nijmegen over ontwikkeling, verbetering of verandering binnen de Nijmeegse begraafplaatsen, vooral als dit publieke-, algemene- of nabestaanden belangen betreft.

Vanouds zet de stichting zich in het bijzonder in voor R.K. Begraafplaats Daalseweg. Ieder jaar organiseert de stichting hier op 22 februari, samen met de gemeente Nijmegen, een herdenking voor de vele slachtoffers van het bombardement in 1944 die hier begraven liggen. Ook wil de stichting de begraaflocaties in Nijmegen digitaal beschikbaar maken. In samenwerking met de SBN (Stichting Begraafplaatsen Nijmegen) worden hiertoe de registers van begravingen en ‘verloven tot begraving’ verwerkt.

Daarnaast zet de stichting zich in voor de begraafplaats Stenenkruisstraat en de  begraafplaats bij het “Witte Kerkje” in Neerbosch. Deze begraafplaatsen zijn het eigendom van de Gemeente Nijmegen.

De jaarlijkse donatie aan Stichting In Paradisum, die werkt met vrijwilligers, is minimaal € 12,50. Het bedrag kan worden overgemaakt op (IBAN) bankrekeningnr. NL86ABNA0475424336 ten name van Stichting In Paradisum te Nijmegen.

Stichting In Paradisum
Dorpsstraat 60
6521 EG  Nijmegen

T          024 322 13 93
E          stichtinginparadisum@kpnmail.nl
I           www.stichtinginparadisum.nl

ANBI status werd verleend

1. Voorwoord

Welkom bij weer een nieuwe editie van ons digitale nieuwsbulletin. Naast de verschillende activiteiten die worden beschreven signaleren we nog een aantal interessante ontwikkelingen.

Een monnikenwerk is afgerond
Ons bestuurslid Peter van Schaijk heeft de afgelopen vijf jaar wekelijks op het kantoor van de SBN (Beherende organisatie van de Daalseweg) gewerkt aan het digitaliseren van de tienduizenden nog aanwezige “Verloven tot Begraven” tot 1955. Dat zijn de door de (destijds) “burgerlijke stand” van de Gemeente Nijmegen afgegeven documenten die noodzakelijk zijn voor de bijzetting op een begraafplaats, in dit geval de Daalseweg. Dit digitale bestand omvat nu ook informatie over de graven waarvan in de loop van de jaren de originele zerken geruimd zijn om plaats te maken voor nieuwe bijzettingen. De resterende overblijfselen werden niet verwijderd en zijn dus nog op de locatie aanwezig, tenzij er sprake is geweest van herbegraving.

Binnenkort wordt dit bestand formeel aan de SBN overhandigd en we verwachten de gegevens in de loop van het jaar via onze website algemeen toegankelijk te maken.
Het huidige systeem informeert alleen over nog aanwezige grafmonumenten van vóór 1990

Hartelijk dank!
De Penningmeester dankt de begunstigers die de jaarlijkse bijdrage hebben overgemaakt hartelijk voor hun medewerking.

Mocht de betaling u u ontschoten zijn, dan graag zo snel mogelijk uw bijdrage van minimaal € 12,50 overmaken op bankrekening NL86ABNA 0475 4243 36 ten name van de Stichting In Paradisum te Nijmegen.

Gemeente Nijmegen
Goed nieuws, de Gemeente Nijmegen gaat haar begraafplaatsen Stenenkruisstraat en Dorpsstraat Neerbosch aanpakken. De contracten met de aannemers zijn rond en de werkzaamheden staan op punt van beginnen of zijn inmiddels al begonnen.

Op de Begraafplaats Stenenkruisstraat worden de poort en het hekwerk vernieuwd en aan de eisen van de tijd aangepast. Er zal een bord met informatie over de begraafplaats en rondleidingen worden geplaatst. Ook zullen de tijdstippen voor maaien en ander onderhoud worden aangepast aan de dagen dat we er rondleidingen houden.

Op de Begraafplaats Dorpsstraat zullen de nog aanwezige grafmonumenten worden geconserveerd waardoor de veiligheidssituatie zal verbeteren, de zerken worden vastgelegd en gaten gevuld zodat in de toekomst beschadigingen en verval kunnen worden voorkomen. Net zoals een aantal jaren geleden de Stenenkruisstraat is geconserveerd.

Website
Een van onze eerste activiteiten was destijds (1980) een inventarisatie van de op de Daalseweg aanwezige grafmonumenten. Na enig experimenteren met standaardformulieren in ordners die te zijner tijd gereproduceerd zouden kunnen worden.

De klus vergde jaren en – gelukkig – stonden de technische ontwikkelingen niet stil.
Onze plannen werden steeds weer ingehaald door verbeterde digitale mogelijkheden. Een aantal jaren konden we goed uit de voeten met het databeheer op onze website, maar de capaciteit blijkt te beperkt en het beheer niet echt gebruiksvriendelijk.

Intussen zijn we begonnen met het installeren van nieuwe software die een grotere capaciteit biedt en beheer en raadplegen gemakkelijker maakt. We hopen dit project voor het eind van het jaar afgerond te hebben zodat we stap voor stap ook de eerder genoemde nieuwe informatie over de Daalseweg beschikbaar kunnen stellen. Daarna volgen de bestanden van de Stenenkruisstraat en Dorpsstraat Neerbosch.

Ook bij deze klus zijn extra vrijwilligers hartelijk welkom

2. Rondleidingen

Rondleidingen over begraafplaatsen
In het voorjaar worden er zoals gebruikelijk weer rondleidingen georganiseerd over de begraafplaatsen waar In Paradisum zich voor inzet. Ze worden 3 maal op een zondagmiddag gehouden en het is mogelijk om er aan meer dan een op een dag deel te nemen. Reserveren is niet nodig en aan deelname zijn geen kosten verbonden, een vrijwillige bijdrage helpt wel om onze plannen sneller uit te voeren.

Voor groepjes met minimaal 7 deelnemers is het ook mogelijk om in overleg een datum en tijdstip te kiezen, ook kan de rondgang aan uw wensen worden aangepast.
Dergelijke rondleidingen kunnen, zo nodig, ook in een andere gangbare Europese taal worden verzorgd.

Begraafplaats Stenenkruisstraat (Prins Bernhardstraat/ Wedren)
Rondleidingen op 27 mei, 24 juni en 29 juli 2018, steeds om 12:00 uur
Verzamelen bij het gebouwtje aan het Athelonepad.
Tijdens de Open Monumentendagen op 8 en 9 september is de begraafplaats van 11:00 – 17:00 uur geopend en worden er om 12:00, 15:00 uur en vervolgens naar behoefte rondleidingen gehouden.
Uitgebreide informatie over deze begraafplaats vindt u op onze site

Begraafplaats Daalseweg
Rondleidingen op 27 mei, 24 juni en 29 juli 2018 en tijdens de Open Monumenten-dagen op 8 en 9 september.
Om 13:30 uur door Bert Eggelaar, voornamelijk cultuurhistorisch van karakter.
Om 15:00 uur door Bart Jansen, “Graven met een verhaal”.
Verzamelen bij de ingangspoort.
Uitgebreide informatie over deze begraafplaats vindt u op onze site

Begraafplaats Dorpsstraat Neerbosch
Op deze kleine begraafplaats worden vooralsnog geen rondleidingen georganiseerd
Op zaterdag 8 september 2018, Open Monumentendag, is In Paradisum van 11:00 – 17:00 uur aanwezig voor informatie, het kerkje is dan in principe ook te bezoeken.
Uitgebreide informatie over deze begraafplaats vindt u op onze site

3. U vraagt, wij zoeken antwoord

Met enige regelmaat komen er via het formulier op onze website vragen bij ons binnen. Meestal zijn het betrekkelijk eenvoudige vragen naar personen die mogelijk op bijvoorbeeld de Daalseweg zouden zijn bijgezet. Wanneer een dergelijke vraag dan via de website is gesteld betekent doorgaans dat het monument is geruimd. Dat antwoord kunnen we mailen, echter in een aantal gevallen gecombineerd met een kopie van het verlof tot begraven en een indicatie van de oorspronkelijke locatie van het graf. Dit laatste is ook van belang omdat de stoffelijke resten niet verwijderd worden maar op de oorspronkelijke locatie blijven.

Ook konden we Mario Prudon van dienst zijn. Hij schreef een bijdrage over zijn familie voor het genealogisch tijdschrift Gens Nostra van de NVG. Via het begraafboek 1903-1910 konden we 12 familieleden traceren die op de Daalseweg waren bijgezet en uit het Verlof tot begraven (1911-1955) kwamen er nog eens 49 naar voren. Het artikel van Mario Prudon plaatsen we verderop in dit bulletin.

Kortom op vrijwel alle vragen vinden we een antwoord, dus waarom niet op uw brandende vraag, een emailtje volstaat.

4. Jacobus Prudon


Portret van Jacobus Johannes Prudon

Door Mario Prudon

Jacobus Johannes Prudon, zoon van Laurentius Prudon en Theodora Meussen, geb. Nijmegen 4 apr 1835, schoenmakersknecht, schoen­maker, schoenenhandelaar, ovl. Nijmegen in de Lange Burchtstraat op 14 aug 1912 om 18.30 uur, huw. Nijmegen 30 jul 1857, kerk.huw. Nijmegen in de Broerskerk op 3 aug 1857 Johanna Josepha Cuypers, dochter van Joannes Cuypers en Maria van den Broek, geb. Maastricht 31 dec 1828 om 20.00 uur, zonder beroep, ovl. Nijmegen aan de Grotestraat. Johanna overleed aan ‘verval van krachten’ op 5 mei 1910 om 05.00 uur, begr. Nijmegen op de begraafplaats aan de Daalseweg, in grafnummer 24, op 7 mei 1910 (bron: begraafboek Daalseweg 1909-1911).
In 1854 werd Jacobus Johannes ingeschreven voor de Nationale Militie. Bij zijn inschrijving had hij een lengte van 1,53 meter. Hij had een ovaal aangezicht, een hoog voorhoofd, donkerbruine ogen, een kleine neus, een gewone mond, een ronde kin en donkerbruine haren en wenkbrauwen. Hij was pokdalig. En hij woonde nog bij zijn moeder. Hij verzorgde zelf de inschrijving en gaf aan schoenmakersleerling te zijn. Hij werd finaal vrijgesteld van de dienst omdat twee broers van hem al gepasporteerd waren.

(bron: Gemeente Archief Nijmegen, O.S.A.N. 1814-1946, Serie Delen, inv.nr. 9218, Inschrijvingsregister en Alfabetische Lijst van 1854)


Op 30 mei 1860 werd Jacobus Johannes ingeschreven in het register voor de Dienstdoende Schutterij in Nijmegen. Hij was toen al getrouwd en vader van 2 kinderen. Zijn lengte was toen 1,735 meter. In 6 jaar tijd was hij dus nog ruim 20 centimeter gegroeid. Het gezin woonde in Striekstraat.


(bron: Gemeente Archief Nijmegen, O.S.A.N. 1814-1946, Serie Delen, inv.nr. 9298, Inschrijvingsregister voor de Dienstdoende Schutterij in de gemeente Nijmegen, dienstjaar 1860)



Jacobus Johannes Prudon en Johanna Josepha Cuypers

De foto van Jacobus is gemaakt door Wilhelm Adam Moonen, fotograaf te Arnhem, geb. ald. 17 februari 1868, ovl. ald. 1 september 1910. De foto van Johanna is vervaardigd door Mathias Robert Ziegler, fotograaf te Nijmegen in 1883-1884. Hij werd geboren in Keulen op 29 december 1863 en overleed in Den Haag op 12 september 1931.


Op 2 maart 1868 werd in het Café-Restaurant aan het Valkhof te Nijmegen door notaris Robbers overgegaan tot de veiling van een tweetal huizen. Het tweede perceel betrof een huis en erf in de Vleeschhouwerstraat in Nijmegen. Dat huis was eigendom van Elisabeth Koekenberg
, de weduwe en de kinderen van Johannes Bernardus Erkens. Johannes was drie keer getrouwd en had uit zijn eerste twee huwelijken kinderen die in het Rooms Katholieke Weeshuis waren opgenomen. De twee kinderen uit het eerste huwelijk werden vertegenwoordigd door Johannes Vincentius Riveaux, oud-ontvanger der gemeente­belasting van Nijmegen. De twee kinderen uit het tweede huwelijk werden vertegenwoordigd door Johannes Leeseman en Willem Leeseman, beide landbouwers, wonende te Nijmegen, de eerste als voogd en de tweede genoemde als toeziende voogd over de beide minderjarige kinderen.

De koop van het huis en erf aan de Vleeschhouwerstraat werd ingezet door Willem Leeseman op ƒ 630,00. Hij stelde gelijk 25 hogen, ofwel ƒ 75,00, zodat de totale eerste inzet ƒ 705,00 bedroeg.

Twee weken later kwam het in hetzelfde Café-Restaurant tot de toeslag. Vóór de afslag stelde Matthias Roos, timmerman te Nijmegen, nog tien hogen ofwel ƒ 30,00. Daarna werd het perceel met een hoger bedrag aangehangen, en werd er gemijnd door Johannes Teunissen, meester metselaar te Nijmegen, met de som van ƒ 20,00, waarmee het totaalbedrag uitkwam op ƒ 755,00.

Johannes Teunissen verklaarde te hebben gehandeld en afgemijnd voor Jacobus Prudon, schoenmaker, die vervolgens verklaarde de handeling van Teunissen goed te keuren en het huis en erf op de hem bekende voorwaarden in koop aan te nemen.

Jacobus zou het perceel dadelijk na de toeslag kunnen aanvaarden, met de mondelinge huur ad tachtig cent per week van de bovenwoning, verhuurd aan ene Jansen. Die huur zou hij voor eigen rekening naar plaatselijk gebruik moeten opkondigen als hij die niet wenste te continueren met de toenmalige huurder.

(bron: Gemeente Archief Nijmegen, Notaris C.H. Robbers (1856-1871), bladnummer 111349, aktenummer 49 van 2 maart 1868 en aktenummer 68 van 16 maart 1868)


Op 1 augustus 1868 leende Jacobus ƒ 600 van de meester kleermaker Wilhelmus Gerhardus Mali
, tegen 5% rente. Als onderpand verbond hij zijn huis en erf in de Vleeschhouwerstraat.

(bron: Gemeente Archief Nijmegen, Notaris C.H. Robbers (1856-1871), bladnummer 111464, aktenummer 204 van 1 augustus 1868)


In het Register der Patenten werd op 22 september 1881 genoteerd dat Jacobus voor driekwart jaar patentbelasting moest betalen, zijnde ƒ 0,67. Hij werd vermeld als winkelier in schoenen.

(bron: Gemeente Archief Nijmegen, O.S.A.N. 1814-1946, Rubriek Belastingen, 3.22 Patenten, inv.nr. 013 D)


Op 5 november 1881 vervoegde Jacobus zich bij notaris Courbois. Hij gaf hem te kennen dat hij aan de voerman Petrus Janssen
, ook wonende te Nijmegen, zijn huis en erf in de Vleeschhouwerstraat had verkocht voor een koopprijs van zeker duizend vier honderd gulden. En dat verder was overeengekomen dat de betaling van die koopprijs plaats zou vinden op de eerste november en dat tegelijkertijd de koopakte voor de notaris zou worden gepasseerd. Maar de koper was in gebreke gebleven aan zijn verplichting te voldoen, waarna Jacobus genoemde Petrus Janssen bij deurwaardersexploot van de vierde november had gesommeerd om op heden voormiddag om tien uur te verschijnen in het notariskantoor voor het passeren van de koopakte en de betaling van de koopprijs.

De notaris en Johannes hadden tot half elf gewacht, maar de gesommeerde voerman was niet verschenen. Daarop maakte de notaris daarvan een akte op.

(bron: Gemeente Archief Nijmegen, Notaris R.A.H. Courbois (1860-1884), bladnummer 67849, aktenummer 207 van 5 november 1881)


Op 29 november 1881 verkocht Jacobus Johannes het pand in de Vleeschhouwerstraat dan toch. De koper was de schoenmaker Willem Janssen
. Hij betaalde ƒ 1.800 voor het huis.

(bron: Gemeente Archief Nijmegen, Notaris R.A.H. Courbois (1860-1884), bladnummer 67870, aktenummer 218 van 29 november 1881)

Jacobus en Johanna zijn daarna verhuisd naar de Lange Hezelstraat, samen met hun dochters Isabella en Petronella.


Op 27 november 1883 werd Jacobus Johannes vermeld als schoenmaker met 2 knechts. Voor een half jaar patentbelasting moest hij ƒ 0,50 betalen.

Een jaar later was hij ook weer voor een half jaar ƒ 1,25 verschuldigd. In het Register der Patenten staat de cryptische omschrijving: schoenmaker met beneden de zes knechts primitief aangegeven beneden drie knechts. Als adres van Jacobus Johannes werd Hezelstraat 51 genoteerd.

(bron: Gemeente Archief Nijmegen, O.S.A.N. 1814-1946, Rubriek Belastingen, 3.22 Patenten, inv.nr. 013 D en E)

             

Een week na het overlijden van Jacobus’ zuster Theodora in 1894, kwamen in het lokaal van het Kantongerecht te Nijmegen, de naaste meerderjarige bloedverwanten of aangehuwden van de minderjarige kinderen van wijlen Arnoldus Hendrikus Theodorus Wouters en Theodora Prudon bijeen om met de kantonrechter te overleggen wie het meest geschikt zou zijn om aangesteld te worden als voogd en toeziende voogd. Daarbij waren Jacobus en zijn halfbroer Hendrik Prudon, allebei ooms van de minderjarige kinderen van moederskant, aanwezig. Eenstemmig werd besloten dat de benoeming van twee broers van Arnoldus, Petrus Hendrikus Laurentius Wouters, winkelier, en Jacobus Gerardus Wouters, koopman, beide te Nijmegen, als voogd en toeziende voogd het meest met de belangen van de minderjarigen zou samengaan.

(bron: Gelders Archief, Kantongerecht in Nijmegen 1838-1939, inv.nr. 982, Minuten van akten en beschikkingen, met bijlagen, 1894, aktenummer 531 van 10 oktober 1894)


Jacobus Johannes overleed aan de gevolgen van een leverziekte.


De tekst op het bidprentje van Johanna is niet correct. Haar naam is niet correct geschreven en ook het genoemde geboortejaar is onjuist.

             

Uit dit huwelijk 7 kinderen:

  1. Maria Antonia Prudon, geb. Nijmegen 7 aug 1858 om 03.00 uur, ged. Nijmegen in de Broerskerk 7 aug 1858 (getuigen: Antonius Hofmanen Maria van den Broek, grootmoeder van moederskant), ovl. Nijmegen 24 apr 1861.
  2. Laurentius Theodorus Prudon, geb. Nijmegen 7 aug 1858 om 03.30 uur, ged. Nijmegen in de Broerskerk 7 aug 1858 (getuigen: Laurentius Prudonen Theodora Meeuwsen, de grootouders van vaderskant), ovl. Nijmegen 17 aug 1859.
  3. Theodora Prudon, geb. Nijmegen 15 dec 1860, ged. Nijmegen in de Broerskerk op 15 dec 1860 (getuigen: Laurentius Prudonen Theodora Meeuwissen), modiste, zonder beroep (1932), ovl. Breda 16 jun 1932 om 08.00 uur, huw. Nijmegen 23 jan 1884 Theodorus Hendriks, zn. van Jan Hendriksen Elisabeth Aalbers, geb. Hees 12 mrt 1860, kantoorbediende, klerk, boekhouder, ovl. Breda in het Pius-Gesticht op 15 jan 1940 . Uit dit huwelijk nageslacht Hendriks.
                 
  4. Johannes Prudon, geb. Nijmegen 16 feb 1863, ovl. Nijmegen 9 jul 1863.
  5. Isabella Prudon, geb. Nijmegen 26 mei 1864, zonder beroep, ovl. Nijmegen in de Houtstraat op 9 mrt 1904 om 15.00 uur, huw. Nijmegen 28 jan 1891 Johannes Frederikus Jansen, zn. van Johannes Jansenen Hendrikje van Rijn, geb. Brummen 19 jun 1864, milicien korporaal bij het 3de Regiment Vesting Artillerie, banketbakkersknecht, banketbakker, broodbakker (1924), ovl. Nijmegen in de Hezelstraat 44 op 11 nov 1926 om 11.00 uur. Uit dit huwelijk nageslacht Jansen.
    (Johannes Frederikus huw. (2) Amsterdam 18 jun 1924 Geertruida Antonia de Bock, dr. van Marinus Antonius de Bocken Theodora Peters.)
  6. Maria Prudon, geb. Nijmegen 12 jun 1866, dienstbode, ovl. Dreumel 17 jan 1946, begr. Nijmegen op de RK begraafplaats Daalscheweg op 21 jan 1946, huw. Nijmegen 20 mei 1897 Christianus Wilhelmus Borgers, zn. van Bernardus Borgersen Johanna Theodora Merckx, geb. Nijmegen 25 mei 1865, kleermaker, ovl. Nijmegen in de Van Dulckenstraat 39 op 2 feb 1926. Uit dit huwelijk nageslacht Borgers.
  7. Petronella (Nel) Prudon, geb. Nijmegen 30 apr 1870 (getuige: o.a. Ludovicus Delvaux, 49 jaar, kuiper), ovl. Rock Springs Wyoming 11 aug 1946, begr. Los Angeles 16 aug 1946, otr. Nijmegen 16 sep 1892, huw. Nijmegen 5 okt 1892 (getuigen: Johannes Frederikus Jansen, 28 jaar, banketbakker, broer van de bruidegom, Marinus Hendrikus Jansen, 24 jaar, koopman, broer van de bruidegom, en Theodorus Hendriks, 32 jaar, boekhouder, zwager van de bruid) Johannes Christianus (Jo) Jansen, zn. van Johannes Jansenen Hendrikje van Rijn, geb. Brummen 22 feb 1870, schoenmaker, ovl. Hollywood 21 nov 1954. Uit dit huwelijk nageslacht Jansen.

 

Dit artikel werd eerder (december 2016) geplaatst in het genealogisch tijdschrift Gens Nostra van de NVG

5. Uit de mouwen die handen! NL-doet

Uit de mouwen die handen! Met dank aan NL-Doet 2017

Het kan verkeren
‘Is het al pauze?’ De studenten van het ROC Nijmegen waren er aan toe. Op vrijdag 10 maart hielp de groep mee op de Begraafplaats Daalseweg in het kader van de NL-Doet vrijwilligersdagen. Na een paar uurtjes snoeien, afval verzamelen en graven schoonmaken was het tijd voor thee en cake, dus dat ging er wel in. In totaal waren we met zo’n 25 vrijwilligers. Een aantal van hen komt elk jaar weer terug!

We hadden prachtig weer en heel veel gereedschap. Van snoeischaren tot houtzagen, van bezems tot kruiwagens. Met dank ook aan Joost Meertens van de Stichting Begraafplaatsen Nijmegen, die weer bereid was om materiaal ter beschikking te stellen.

Het resultaat mocht er zijn. De teksten op vele graven waren weer leesbaar. En de graven werden ontdaan van de vele takken, die na de storm van een paar weken eerder overal verspreid lagen.

Maar het hoogtepunt was natuurlijk de beloning achteraf…. Appeltaart met slagroom bij Café Beij Ons, aan de overkant.

De dag erna gingen we aan de slag op de Begraafplaats Stenenkruisstraat, de gesloten begraafplaats bij het Julianapark. Aan aandacht geen gebrek, want Omroep Gelderland kwam langs en er hing zelfs een drone in de lucht om ons, hardwerkende vrijwilligers, te filmen. Op deze bijzondere begraafplaats was het vooral spannend of we ‘nieuwe’ grafstenen konden vinden die onder de dikke laag groenafval verborgen lagen. En zowaar, daar kwam een grafsteen tevoorschijn met de naam Rost van Tonningen. Jawel, de grootvader van de gevreesde NSB-er (was waarschijnlijk al bekend, maar voor ons toch een ontdekking).

We konden terugkijken op twee zeer geslaagde en vooral gezellige NL-Doet dagen.

En of dat nog niet genoeg was, hielp de Lions Club Nijmegen vorige week ook weer een dagje mee op de Daalseweg. Hun bijdrage is inmiddels een jaarlijkse traditie. Deze ontmoeting leverde wel een pikant moment op. Toen ik in mijn welkomstwoord vertelde dat in begin jaren 90 de begraafplaats dreigde bebouwd te worden, bleek dat zowel de projectontwikkelaar als de verantwoordelijk wethouder van toen zich onder de aanwezige Lions bevonden. Als het aan hen gelegen stond op een groot deel van de begraafplaats nu dus woningbouw… En nu staken we broederlijk met z’n allen de handen uit de mouwen op diezelfde begraafplaats. Het kan verkeren….

Jeroen van Zuylen

Voor:

Na:

6. Special Neerbosch

Dorpsstraat Neerbosch, NL-Doet 2017

Gemeentebestuur vindt oplossing voor een krap budget

De afgelopen jaren hebben we herhaaldelijk bij de Gemeente Nijmegen aan de bel getrokken om meer aandacht voor deze kleine historische gemeentelijke begraafplaats. Al in de late middeleeuwen werd er hier begraven en de nu nog resterende monumenten schreeuwden om herstel en onderhoud . Men was vol begrip voor onze dringende verzoeken, maar helaas geen ruimte op de begroting, krappe budgetten, mogelijk is er in de toekomst ruimte te vinden.

Groot was onze verrassing toen daar plotseling het College van Burgemeester en Wethouders van de Gemeente Nijmegen met opgerolde mouwen voor ons stond om de begraafplaats een even op basis van een nul-budget en in het kader van NL-Doet onder handen te nemen. Na een ochtend van heel hard en enthousiast werk zag het er prachtig uit en de aannemer kan na deze voorbereiding meteen aan de slag. Hulde en dank voor dit college dat toonde dat het echt kan aanpakken en daarbij ook nog veel plezier heeft. Wel één beeld zegt meer dan een heel lang artikel

7. Herdenking 22 februari

Herdenking van Het Bombardement, februari 1944.
Omdat er meer dan driehonderd slachtoffers van Het Bombardement op de Begraafplaats Daalseweg zijn bijgezet, hebben In Paradisum en haar voorgangers van begin af aan veel aandacht besteed aan het waardig en sfeervol herdenken van 22 februari 1944 op deze begraafplaats. In de loop van de jaren is ook de Gemeente Nijmegen zich intensiever gaan inzetten voor een herdenking en heeft zij zich onder andere bemoeid voor een passend algemeen monument in het centrum, de Schommel bij het gemeentehuis, waar breed herdacht kan worden.

Hoewel In Paradisum van harte meewerkt aan de verschillende onderdelen van deze officiële herdenking blijkt er bij een aantal nabestaanden behoefte te zijn om op het tijdstip van de ramp, dicht bij de omgekomen dierbaren, meer ingetogen te herdenken. Met medewerking van de SBN organiseren we voor hen, parallel aan de manifestaties bij de Stevenskerk en de Schommel, op het tijdstip dat de bommen vielen ook een herdenking op de Begraafplaats Daalseweg.

Herdenking op 22 februari 2016 o.a. bij de Schommel.
De door de Gemeente Nijmegen in samenwerking met de Raad van Kerken en In Paradisum georganiseerde herdenking trok ondanks het gure weer veel belangstelling. Joost Rosendaal, de voorzitter van In Paradisum memoreerde in zijn bijdrage onder andere hoe deze verschrikkelijke gebeurtenissen ervaren moeten zijn door de bewoners en de nabestaanden van slachtoffers.

Herdenking op 22 februari 2017 op de Begraafplaats Daalseweg
De traditie van In Paradisum getrouw, kwam men om kwart over een, op de kille, regenachtige 22e februari op de Daalseweg bij elkaar voor de herdenking van de slachtoffers die daar zijn bijgezet. Omlijst door stemmige muziek en het luiden van de klokken van de omringende kerken werd er herdacht.

In een korte overweging werd door Willem Reijnders, bestuurslid van In Paradisum gememoreerd dat het bij de slachtoffers niet om vervolgden of militairen gaat, maar om burgers in een stad die toen geen militaire betekenis had, vergelijkbaar met dit jaar tachtig jaar geleden in Guernica in Noord Spanje (26 april 1937). Mede bekend door het kunstwerk van Picasso

Deze herdenking werd besloten met een rondgang langs het gelegenheidsmonument – een veld met 306 kleine houten kruisjes met de naam van een op de Daalseweg bijgezet slachtoffer, gestoken in vak 36 waar de meeste slachtoffers liggen – vervolgens langs de monumenten van de Kleuterschool, atelier Haspels en de kindergraven bij de ingang van de begraafplaats.

Tot slot werd er dankbaar gebruik gemaakt van de warme gastvrijheid in de nabij gelegen Lutherse kerk.

8. Bijzettingen in 2016 op de Daalseweg

Verdrietig om het gemis maar dankbaar voor de goede herinnering. Zo gedenken wij hen die het afgelopen jaar zijn begraven/bijgezet op de begraafplaats aan de Daalseweg in Nijmegen.

Antonius G.B.M. van Dijk overleed op 2 januari, slechts 56 jaar oud. Graf 26-01-09.

De landelijk bekende beeldend kunstenaar, glazenier en bourgondiër Ted Felen is dinsdag 5 januari in verpleeghuis Joachim en Anna overleden. Hij werd 84 jaar. Graf 08-03-29

Jan Stassen, 64 jaar oud, overleed op 16 juli 2015. Hij was eerst eindredacteur van de Haagse Post, later eindredacteur bij het fusieblad HP/De Tijd. Asbijzetting vond plaats op 16 januari. Graf 04-07-13.

Op 3 februari overleed Guido G.A.M. Wernink, 57 jaar. Graf 12-09-08.

Mieke van Lunenburg, geboren en getogen Nijmeegse, overleed op 2 april te Nijmegen. Graf 05-06-27.

In de leeftijd van 87 jaar overleed op 6 april de bekende beeldend kunstenaar Piet Berkvens. Graf 21-01-04.

Op 28 april overleed Henriëtte Johanna van der Sande, 91 jaar oud. Graf 07-04-08.

De zes kinderen en twaalf kleinkinderen hebben hun moeder en oma Leontien van der Gulden-Böckling altijd op handen gedragen. Zij overleed op 13 mei. Graf 08-06-13.

Op 22 mei overleed op 79 jarige leeftijd Vincenzo Potenza. Graf 03-01-15.

Steef Meertens werd op 20 augustus 1951 geboren in Meerssen en overleed in Nijmegen op 13 juni. Graf 06-06-27.

Directeur bestuurder van Stadsschouwburg Nijmegen en concertgebouw De Vereeniging Anne Marie Kalkman overleed op 19 juni, slechts 50 jaar oud.
Graf 03-01-08.

Het echtpaar Reintjes-Bouwmans en mevrouw Bouwmans-Wouters, de moeder van, zijn op 30 juni vanuit begraafplaats Jonkerbos herbegraven bij hun zoon Bernardus Theodorus Maria Reintjes. Graf 14-01-01.

“Bevrijd van tijd en ruimte”. Op 3 oktober overleed in Nijmegen op 95 jarige leeftijd Anneke Naber-Blum. Graf 03-04-11.

Geboren in Nijverdal en overleden in Nijmegen op 22 oktober. Jan Leisink, verbonden aan N1, hij maakte televisieprogramma’s. Graf 16-06-06.

Maria Margaretha Loete-Stoffels overleed op 15 juli. Asbusbijzetting, graf 30-02-06.

Op 11 november overleed op 66 jarige leeftijd Hermanus Gerhardus Jozef Potz.
Graf 06-03-06.

Geboren en getogen in Nijmegen overleed op 20 november Christel Kokke.
Graf 34-02-21.

Chris van Wissen, 55 jaar oud, overleed op 11 juli in Nijmegen. Asbusbijzetting in graf 04-02-11.

Op 16 december overleed Hendricus Jacobus Fisscher, 85 jaar oud. Graf 10-05-13.

Peter van Schaijk, in samenwerking met de Stichting Begraafplaatsen Nijmegen.

9. Colofon

Dit bulletin is het digitale nieuws- en informatiemedium van de Stichting In Paradisum te Nijmegen voor begunstigers en andere relaties. Het verschijnt doorgaans drie keer per jaar. Deze stichting zet zich in voor behoud en toegankelijkheid van monumentale begraafplaatsen in Nijmegen. In Paradisum is een vrijwilligers organisatie met ANBI erkenning.

Auteursrecht op artikelen en illustraties is nadrukkelijk voorbehouden, gehele of gedeeltelijke overname alleen toegestaan na schriftelijk accoord van het bestuur van In Paradisum.

Afbeeldingen bij de artikelen zijn, tenzij anders vermeld, gemaakt door de auteurs of stammen uit het archief van In Paradisum.

Aan dit blad hebben meegewerkt: Wim Desserjer, Bart Janssen, Mario Prudon, Willem Reijnders, Peter van Schaijk, Jeroen van Zuylen

Stichting In Paradisum
E stichtinginparadisum@kpnmail.nl
I www. stichtinginparadisum.nl

Postadres:
Kerkstraat 60
6543 KL, Nijmegen
T 024 365 6410

Begunstigers van In Paradisum betalen een jaarlijkse bijdrage van minimaal € 12,50 op bankrekening NL86ABNA 0475 4243 36 ten name van de Stichting In Paradisum te Nijmegen.

1. Voorwoord

Welkom bij weer een nieuwe editie van ons digitale nieuwsbulletin. Naast de verschillende activiteiten die in de artikelen in dit bulletin worden beschreven signaleren we nog een aantal interessante ontwikkelingen.

Hartelijk dank Jeroen van Zuylen en welkom voor Roos Biemans

Jeroen heeft voor de tweede keer een periode lang de functie van secretaris van In Paradisum vervuld. Hartelijk dank voor je niet aflatend enthousiasme om alles te regelen, met instanties te corresponderen en al het papierwerk en digitale paperassen in goede banen te leiden.

Welkom voor Roos Biemans die de taak van Jeroen overneemt, ze is nieuw in het bestuur maar niet binnen In Paradisum. Ze heeft haren sporen al verdient als vrijwilliger bij het project Dorpsstraat Neerbosch. In een volgend nummer zullen we haar uitgebreid aan het woord laten.

Gemeente Nijmegen

Het heeft er alle schijn van dat de Gemeente Nijmegen, als verantwoordelijke voor de begraafplaatsen aan Stenenkruisstraat en de Dorpsstraat Neerbosch, in goed overleg met In Paradisum aan de slag gaat om op deze begraafplaatsen verbeteringen aan te brengen, waarschijnlijk al in de loop van het voorjaar 2017.

Het hekwerk en de toegangspoort van de Stenenkruisstraat worden vernieuwd en aan de eisen van de tijd aangepast. Ook zullen de tijdstippen voor maaien en ander onderhoud aangepast worden aan de dagen dat we er rondleidingen houden.

De nog bestaande grafmonumenten op de Begraafplaats Dorpsstraat zullen worden geconserveerd waardoor de veiligheidssituatie zal verbeteren, de zerken worden vastgelegd en gaten gevuld zodat in de toekomst beschadigingen en verval kunnen worden voorkomen.

Open Monumentendag, september 2016

Zoals gebruikelijk zijn er dat weekend op de Begraafplaats Daalseweg rondleidingen met uiteenlopende thema’s georganiseerd. Voor historisch geïnteresseerden door Bart Janssen “Graven met een verhaal” en door Marianne Straten over symboliek in de vormgeving van grafmonumenten voor degenen met een meer cultuurhistorische interesse.

De Stenenkruisstraat was het hele weekend geopend en werden er Edo Fennema en Willem Reijnders rondleidingen gehouden. Op deze kleinere begraafplaats speelt vooral de Nijmeegse stadsgeschiedenis een rol.

Op de zaterdag was Wim Desserjer op de begraafplaats Dorpsstraat aanwezig om belangstellenden te informeren. Extra aandacht trok het huwelijk dat toen in het Witte Kerkje gesloten werd.

Op deze dagen hebben we weer veel geïnteresseerden, niet alleen Nijmegenaren, bijzondere en leuke dingen kunnen vertellen en ook laten zien over bekende Nijmegenaren, de Nijmeegse geschiedenis en de begraafcultuur door de jaren heen. Bij de Stenenkruisstraat horen we iedere keer opmerkingen als: “ik fiets hier al zoveel jaren langs en nooit geweten wat er hier achter het hek te zien is..”

024 Nijmeegse geschiedenis in oktober

Deze manifestatie wordt ieder jaar in het kader van de nationale “Maand van de Geschiedenis” gehouden en sinds twee jaar in de Stevenskerk. Ook in Paradisum was met een kraam aanwezig samen met een goede veertig andere organisaties die zich met historisch Nijmegen en de cultuurgeschiedenis van onze stad bezig houden.
Door deze nieuwe opzet is de traditionele rondleiding bij fakkellicht op de Stenenkruisstraat helaas vervallen.

Vooral op zaterdag middag trokken we veel belangstelling en gebruikmakend van de moderne techniek waren ook onze bestanden operationeel en was het mogelijk om uitgebreid over het werk van onze stichting te vertellen en direct informatie over grafmonumenten en ter aarde bestelden te verstrekken en real time per email door te geven.

Website

Onze digitale communicatie en informatie distributie is een bron van voortdurende aandacht. Het afgelopen jaar zijn alle teksten onder handen genomen en op de laatste stand gebracht. Waar het om de databestanden gaat bleek dit toch wel erg omslachtig om structurele verbeteringen aan te brengen. We zijn destijds volledig analoog met ordners aan de slag gegaan, vervolgens stukje bij beetje de ontwikkelingen in de automatisering proberen te volgen. We overwegen nu om over te gaan op moderne gebruiksvriendelijke software met voldoende capaciteit voor uitbreiding zodanig dat informatie snel en betrouwbaar gevonden kan worden en aanvullingen en correcties gemakkelijk toegevoegd kunnen worden.

Ook bij deze klus zijn extra vrijwilligers van harte  welkom

2. De zustersgraven

zustergraf-2016-1In de vorige uitgave van ons bulletin sprak ik over de priestergrafkelder, waarin tientallen jaren de Nijmeegse jezuïeten en de dominicanen een laatste rustplaats vonden.
Achter het priestergraf langs de oostmuur van vak 22 bevinden zich twee grafkelders en een zandgraf van de ordes van vrouwelijke religieuzen in Nijmegen.

In de grootste kelder met 72 grafplaatsen liggen de Zusters van Liefde van Onze Lieve Vrouw van Barmhartigheid en de zusters Franciscanessen van de Heilige Familie begraven.
Rechts van deze kelder bevinden zich de grafkelder van de “Auxiliatrices des ames du purgatoire” (Helpsters van de zielen in het vagevuur) en het zandgraf van de “Filles de la Sagesse”, die in Nederland onder de naam “Dochters der wijsheid” meer bekendheid genoten.

De Zusters van Liefde uit Tilburg vestigden zich in 1843 in het pand op de Doddendaal 16. Zij waren verbonden aan de verpleging in het Canisiusziekenhuis in de Houtstraat en aan het onderwijs op de Catharinabewaarschool en de Heilig Hartschool aan de Doddendaal. Na het bombardement van 22 februari 1944, waarbij klooster, ziekenhuis en scholen verloren gingen, droegen zij de zorg voor hun leerlingen over aan de zusters van de sociëteit JMJ aan de Oude Stadsgracht.

De zusters Franciscanessen van de Heilige Familie waren in 1884 vanuit Leuven naar Nijmegen gekomen om zich vanuit de Lange Hezelstraat 46B te wijden aan de zorg voor de vele zieken, die vaak onder kommervolle omstandigheden en verstoken van elke hulp aan huis gebonden waren. In 1886 betrokken zij een door de congregatie aangekocht huis op de Jodenberg 6. In 1896 was het aantal zusters uitgegroeid tot twintig en het gebouw aan de Jodenberg werd te klein. In 1899 werd, met toestemming van Mgr. Van der Ven, de bisschop van Den Bosch, in Bottendaal een stuk grond gekocht. De zusters waren in Nijmegen zeer geliefd. Collectes in de stad brachten maar liefst ƒ 17.093,50 op. Met een obligatielening bij de Maas en Waalse Bank van ƒ 35.000,- kon in de Van Oldenbarneveltstraat een klooster worden gebouwd en op 20 maart 1901 werd het klooster officieel in gebruik genomen.
Dr. F.B. Banning,  bekend Nijmeegse medicus, raadslid en drankbestrijder, gaf de zusters het eerste onderricht in de verpleging van zieken en in de kraamzorg. Tientallen jaren waren de zusters van de Van Oldenbarneveltstraat een begrip in Nijmegen. Nijmegenaren waren bij hen van de wieg tot het graf in goede handen. Zij assisteerden bij bevallingen, verzorgden bijna 40 jaren lang de ouden van dagen in het Oud Burgeren Gasthuis in de Molenstraat, zij bezochten hulpbehoevenden en zieken in Nijmegen en in de ruime omgeving, verzorgden de TBC-patiënten in de lighallen, waakten bij stervenden en zorgden voor het afleggen van de doden. En dit alles geheel belangeloos en zonder enige vergoeding.
Tussen 1908 en 1953 zijn vermoedelijk 72 zusters in het keldergraf op de begraafplaats aan de Daalseweg bijgezet.
Elke afsluitsteen in de kelder vermeldt slechts een nummer, dat correspondeert met de lijst van overleden zusters.

De zusters “Auxiliatrices des ames du purgatoire” (Helpsters van de zielen in het vagevuur) werden in Nijmegen beter bekend onder de naam “Zusters van Hallo”.
In 1859 liet de steenrijke ondernemer Franciscus Johannes Hallo op de Lindenberg een enorm sprookjeskasteel met 85 kamers, zalen en paviljoens bouwen. Voor de bouw moesten maar liefst 24 huizen en de laatste acht linden (“Lindenberg”) het veld ruimen. Het gebouw kreeg de naam “Bat-Ouwe-Zate”, maar werd in de volksmond vrijwel direct “Kasteel van Hallo” genoemd.
In 1861 vertrok Hallo al weer uit de stad en het gebouw werd ondermeer meisjesinternaat voor de zusters Ursulinen en pensionaat voor de “Dames du Sacré-Coeur” .
In 1914 werd het gebouw betrokken door de Franse zusters “Auxiliatrices des ames du purgatoire”. De congregatie had tot doel “de werken van barmhartigheid in de meest uitgebreide betekenis van het woord onder de armste der armen te gaan uitoefenen”. En dat allemaal letterlijk PRO DEO, dus voor God alleen en zonder er enige vergoeding voor terug te vragen. In de verpauperde benedenstad met zijn schrijnende armoede werden de zusters op handen gedragen.
Na hun overlijden werden de zusters Auxiliatrices begraven in de aangekochte grafkelder op de begraafplaats aan de Daalseweg. Op het moeilijk leesbare monument staan op de voor- én achterzijde en op de tombe dertien namen gebeiteld.
Bij mijn inventarisatiewerkzaamheden begin jaren negentig kwam ik regelmatig in gesprek met zuster Josephine (Louise Bonke), een van de laatste zusters van Hallo. Tot op hoge leeftijd vond zij het haar plicht het graf van haar medezusters te verzorgen en vrijwel wekelijks kwam ze even naar het graf om te bidden en om opgeschoten onkruid verwijderen.
Ze vertelde me, dat ze daar verschillende bijzettingen van haar medezusters had bijgewoond.
Op 26 september 1944, tijdens de frontstadgevechten, was zuster Alphonsus van Rijckevorsel van Kessel op 54-jarige leeftijd overleden. Begrafenis op de Daalseweg was toen onmogelijk, omdat op de begraafplaats geallieerd geschut was geplaatst. De zuster werd tijdelijk in de tuin van het klooster begraven. Toen na enige tijd de sluiting van de begraafplaats was opgeheven, bleek dat de grafkelder van de zusters van Hallo door een bominslag ernstig beschadigd was. Alvorens tot bijzetting te kunnen overgaan, moest de kelder met balken en stangen gestut worden. De kist van de zuster werd op de balken geplaatst. In 1954 was zuster Josephine bij de bijzetting van de 72-jarige zuster M. van Ravestijn geweest. Veertien jaar later had ze de bijzetting meegemaakt van het beenderenkistje van zuster Constance Mallens, die in 1944 in Amsterdam was overleden en pas in 1968 in het graf in Nijmegen werd herbegraven. Bij die gelegenheid hoorde ze, dat er in de kelder nog ruimte was voor minstens zes zusters en ze hoopte na haar dood bij haar medezusters in deze kelder te worden bijgezet.
Haar wens ging niet in vervulling. Zuster Josephine overleed op 22 maart 2005 op 92-jarige leeftijd. Ze werd bij haar laatste medezusters op de begraafplaats Jonkerbos begraven.

De zusters “Filles de la Sagesse”, de “Dochters der wijsheid”, lieten in 1923 op de hoek van de Groesbeekseweg en de Heyendaalseweg een klooster, een kapel en een kweekschool voor onderwijzeressen bouwen. Ook de zusters van deze orde kochten een graf op de begraafplaats aan de Daalseweg. In tegenstelling tot de andere ordes kozen zij voor een dubbel zandgraf met ruimte voor acht begravingen. Tussen 1932 en 1953 vonden hier echter maar vier zusters een laatste rustplaats. De tombe op dit graf vermeldt geen namen, maar slechts de tekst “Filles de la Sagesse”.

Bart Janssen

zusters-van-wijsheid-1 hallo-compleet

3. Hoogtijd dat de generaal terug gaat naar zijn oude plek

Vroegere kerkje van Antonius Abt, later Hervormde kerk, nu bedrijfspand

Witte Kerkje aan de Dorpsstraat Neerbosch

Het gaat om generaal Jan van Overstraaten. Vlakbij de ingang van de toren van het witte kerkje aan de Dorpsstraat in Neerbosch lag zijn grafzerk. Lag. Want vorig jaar is de zerk uit veiligheidsoverweging tijdelijk op een andere plek op de begraafplaats neergelegd. Dat is gebeurd omdat pal naast zijn graf een imposante zomerlinde groeide, stamdiameter 2.90 meter, die   -zoals dat werd omschreven-   wegens constructieve gevolgschade aan een rijksmonument, in dit geval de klokkentoren, moest worden gekapt. Tja. Erg jammer. Nu resteert alleen een grote wortelpartij, die het graf van de generaal in zijn greep houdt.

Lange tijd heeft In Paradisum gedacht dat het om een enkel graf ging. De afmetingen van de grafzerk van Van Overstraaten bedragen 220 cm bij 100 cm. Maar in 2014 is ontdekt dat het om een graf ging dat tweemaal zo breed was (220 cm bij 200 cm), getuige de vrijgelegde opgemetselde muurtjes. De tweede zerk of dekplaat is (nog) niet gevonden. Evenmin is bekend wie naast generaal Van Overstraaten in het dubbele graf begraven zijn. Misschien zijn zoon Pierre François Jacques, die op 39 jarige leeftijd overleed in 1883 in Hees (bij Nijmegen). Of zijn vrouw Sophia Testaz die in 1903, 86 jaar oud, in Hees overleed. Wie weet? Documentatie in de vorm van begraafboeken of zogeheten ‘verlofbriefjes tot begraven’ heeft In Paradisum (nog) niet kunnen raadplegen. Naar men zegt zijn die archieven in WOII verloren gegaan.

Hoe ook, generaal Jan van Overstraaten verdient zijn plek op ‘Dorpsstraat’ terug. En wel een mooie gerestaureerde plek, waar zijn zerk de toegang tot het witte kerkgebouw markeert en met een zeker historisch belang siert. Jan van Overstraaten, geboren in 1803 in Hoeven (Noord Brabant), maakt als militair bij de infanterie carrière en is onderscheiden als Ridder in de Militaire Willemsorde, als officier in de Orde van de Eikenkroon en Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Centraal bij deze decoraties staan zijn inzet en gedrag bij de gevechten tussen 24 september en 26 oktober 1830 in Antwerpen, of zoals zijn bevelhebber generaal der infanterie, Baron Chassé, het heeft geformuleerd:  “wegens gehouden hoffelijk gedrag bij de verdediging der bezetting der Citadel van Antwerpen”.

Op de plattegrond van ‘Dorpsstraat’ staat het graf van Van Overstraaten als nummer 1 aangemerkt. Dat betekent niet dat hij als eerste op het kerkhof begraven is. De oudste graven, volgens de beschikbare documentatie, zijn o.m. van Leonard Middeldorf uit 1847 (nr. 37 op de plattegrond), van Johannes Vriemoet Drabbe uit 1851 (nr. 5) en de grafkelder van J.J. Joosten uit 1831 (nr. 13). Van deze en bijna alle andere graven en grafkelders moet worden gezegd dat restauratie ter bescherming en behoud direct noodzakelijk is. Een jaar geleden heeft In Paradisum daartoe een plan opgesteld, samen met ter zake kundige experts. Dat plan is toen aan de Gemeente Nijmegen voorgelegd ……!

Wim Desserjer

4. Uit de mouwen, die handen!

Je kunt op vele manieren actief zijn voor onze Stichting In Paradisum. Zoals meedraaien in het bestuur of in de administratieve ondersteuning, als redacteur van ons bulletin of als hulp bij de website.

Maar hét moment waarop mensen zich graag inzetten voor In Paradisum is toch tijdens de NL-Doet vrijwilligersdagen in maart. Want dan ben je op de oude begraafplaatsen zelf aan het werk, je kunt de graven aanraken, het verleden als het ware voelen…

Dit jaar dienden zich veel minder vrijwilligers aan dan vorige jaren. Dat was niet alleen bij ons het geval, maar dat was het beeld over heel Nederland.

Maar wat blijkt? Het resultaat was er niet minder om.

Het leek wel of minder mensen meer handen uit de mouwen staken! Op de Begraafplaats Daalseweg werd er op 11 maart geveegd, gesnoeid en schoongemaakt dat het een lieve lust was. Zelf zorgden we voor snoeischaren en bezems, vaak hadden de vrijwilligers ook nog tuingereedschap bij zich. Dankbaar maakten we gebruik van de materialen die de Stichting Begraafplaatsen Nijmegen beschikbaar stelde, waaronder een kruiwagen. Enthousiasme alom en het weer werkte ook nog eens mee. Na afloop boden we met graagte onze vrijwilligers een koffie of thee met appelgebak aan in het nabijgelegen café Beij Ons.

 

Een dag later was het op de gesloten Begraafplaats Stenen Kruisstraat niet anders. Met iets meer dan een handvol mensen hebben daar voornamelijk het mos verwijderd van de aloude graven, zodat de namen weer voor een tijdje zichtbaar werden.  Eén graf was zo door de natuur overwoekerd dat die vrijwel opnieuw moest worden uitgegraven!

Als kers op de vrijwilligerstaart kregen we in april nog een cadeautje in de schoot geworpen.  Een groep superbetrokken studenten van Rotaract (een soort jongerenversie van de Rotary) wilde graag een dagje nuttig werk verrichten op de Begraafplaats Daalseweg.  De kennismaking vond plaats in café St. Anneke. Onder het genot van heerlijke biertjes werd dat nog een gezellige lange avond…  Maar op zondag 17 april werd er stevig gewerkt op de Daalseweg: 7 heren en 1 dame wisten van aanpakken.  Nooit eerder zo’n enthousiaste groep meegemaakt…. Dank vrijwilligers, jullie werk is voor ons onmisbaar!

Jeroen van Zuylen

Natuur omarmt grafsteen op Stenen Kruisstraat

Natuur omarmt grafsteen op Stenen Kruisstraat

 

5. Herdenkingen op 22 februari 2016

Herdenking van Het Bombardement

Omdat er meer dan driehonderd slachtoffers van Het Bombardement op de Begraafplaats Daalseweg zijn bijgezet, hebben In Paradisum en haar voorgangers altijd al veel aandacht besteed aan het waardig en sfeervol herdenken van 22 februari 1944 op deze begraafplaats. In de loop van de jaren is ook de Gemeente Nijmegen zich intensiever gaan inzetten voor een herdenking en heeft zij zich onder andere bemoeid voor een passend monument, de Schommel, waar breed herdacht kan worden. Hoewel In Paradisum van harte meewerkt aan de verschillende onderdelen van deze officiële herdenking blijkt er bij een aantal nabestaanden behoefte te zijn om op het tijdstip van de ramp, dicht bij de omgekomen dierbaren, meer ingetogen te herdenken. Met medewerking van de SBN organiseren we voor hen, parallel aan de manifestaties bij de Stevenskerk en de Schommel, op het tijdstip dat de bommen vielen een herdenking op de Begraafplaats Daalseweg.

 

Herdenking op 22 februari 2016 bij de Schommel.

De herdenking bombardement Nijmegen 22-02-1944, staat in een steeds groeiende belangstelling. Stichting in Paradisum startte daarmee in 1993.  Later deden de Nijmeegse kerken ook mee. Met de Gemeente Nijmegen is een samenwerking sedert 2000 bij het monument de schommel. De Nijmeegse Montessorischolen participeren middels Marjan van Steen, sedert 2003. De Amerikaanse ambassade komt jaarlijks naar Nijmegen vanaf 2006. Bregje Jaspers is dit jaar met haar –Brandgrensproject- intensief bezig, en hoopt dat 17 september a.s. af te ronden met 800 markeringsplaatjes en 22 verhalen. Minister  Marriët Bussemaker bleek dit jaar onverwacht als gast aanwezig, bij monument de Schommel.  En dat is opmerkelijk, daar de Nederlandse overheid betrekkelijk doof en blind is geweest voor de oorlog in Nijmegen. Het herdenkingsthema dit jaar werd verbonden met het leed van oorlogsslachtoffers en vluchtelingen over de gehele wereld. Vooral ook door de aanwezigheid van 3000 vluchtelingen dit jaar in kamp Heumensoord. Parallel aan de herdenking vanaf 13.00h bij de Schommel, was er zoals elk jaar herdenking ook op de Daalseweg. Geleid door Willem Reijnders. Er zijn mensen, die het spijtig vinden, dat beide herdenkingen parallel lopen, en niet elkaar opvolgen, zoals in eerdere jaren. Het gaat hierin ook om de utiliteit, en het veelal ongunstige weer op 22 februari. We vernemen daarover ook graag Uw reactie.

Edo Fennema. Stichting in Paradisum.
Herdenking op 22 februari 2016 op de Begraafplaats Daalseweg

De traditie van In Paradisum getrouw, kwam men om kwart over een, op de kille, regenachtige 22e februari op de Daalseweg bij elkaar voor de herdenking van de slachtoffers die daar zijn bijgezet. Nabestaanden met hun vrienden, kennissen van slachtoffers en buurtbewoners, in een bescheiden, ingetogen sfeer, zo dicht mogelijk bij de dierbaren. Omlijst door stemmige muziek en het luiden van de klokken van de omringende kerken werd er in stilte herdacht.

In een korte overweging werd gememoreerd dat het hier niet om vervolgden of militairen gaat, maar om burgerslachtoffers in een stad die toen geen militaire betekenis had, net zoals bijvoorbeeld in Coventry en Dresden. Ook dat het lijden niet beperkt gebleven is tot de naaste familie van de slachtoffers maar dat dit ook doorwerkt in bredere kring, Nijmegen was zeker toen een kleinere stad in de provincie, en ook nog in volgende generaties.

De herdenking werd besloten met een rondgang langs het gelegenheidsmonument – een veld met 306 kleine houten kruisjes met de naam van een op de Daalseweg bijgezet slachtoffer, gestoken in vak 36 waar de meeste slachtoffers liggen – vervolgens langs de monumenten van de Kleuterschool, atelier Haspels en de kindergraven bij de ingang van de begraafplaats.

Tot slot werd er dankbaar gebruik gemaakt van de gastvrijheid in de nabij gelegen  Lutherse kerk om na te praten en bij warme koffie en soep wat op temperatuur te komen.

Willem Reijnders, Stichting In Paradisum

Herdenking bij het gelegenheidsmonument op Begraafplaats Daalseweg (Foto De Gelderlander)

Herdenking bij het gelegenheidsmonument op Begraafplaats Daalseweg (Foto De Gelderlander)

6. Bijzettingen op de Begraafplaats Daalseweg in 2015

Verdrietig om het gemis maar dankbaar voor de goede herinnering. Zo gedenken wij hen die het afgelopen jaar zijn begraven op de begraafplaats aan de Daalseweg in Nijmegen.

Op de eerste dag van het nieuwe jaar overleed in woonzorgcentrum Boszicht Doortje Plattel-de Greeff. Zij werd bijna 87 jaar oud.

Marten Gerard Top geboren 11-2-1942, overleden 15-1-2015. Woonde in Aalten.

Angela Joanna van Straten, kleuterleidster en onderwijzeres, overleed op 22 februari. Zij werd slechts 56 jaar oud.

Nicolaas Johannes van Oort, geboren 3-7-1979, overleden op 23 februari.

Engelina Cecilia Maria Nas-Wernink overleden op 23-11-2014 en haar echtgenoot Josephus Martinus Jules Nas overleden op 7-7-2015. Na crematie zijn hun asbussen bijgezet in het graf van de familie Nas.

Henricus Wilhelmus Bernardus Röring, geboren op 19-10-1929 en overleden op 22 maart.

Martinus de Gooyert, geboren op 26-12-1932 en overleden op 19 april.

Annemarie (Anna Maria Elisabeth) de Both overleed op 22 mei, 85 jaar oud.

Jolanda Christina van Straten, geboren op 17-4-1957 tot op 24 mei overleden

Euphemia Dorothea Maria Hendriks-Vlaming, overleden op 27 mei, 93 jaar oud.

Jacques P.H. Courbois overleed op 11 juli 2014 en precies één jaar later werd de asbus bijgezet in graf van grootvader.

Haar levendigheid zullen we missen, op 5 juli overleed Freeke Schweigman.

“Het leven is eenvoudig als je het eenvoudig leeft”. Op 4 september overleed

Frits Verduijn, geboren op 23 oktober 1939.

Op 5 juli overleed H.M. Lommerse-de Kok, asbus werd bijgezet bij haar echtgenoot.

Na 60 jaar samenzijn met haar man, overleed op 24 september, 78 jaar oud,

Els (Elisabeth Geraldine) Hoogenboom-Kuijpers.

Pater Jaap (Jacobus Cornelis Anthonius Maria) Hendrix overleed op 27 september. Hij was monnik van de Willibrordusabdij in de Benediktus-groep te Nijmegen.

Stefanie Wilhelmina Theresia van Run-Langens, overleden op 24 juli. Asbus begrafenis

Op 26 november overleed op 60-jarige leeftijd Lian (Lioba Anna Maria) Marijnissen.

Oud Burgemeester van Noorbeek, Berg en Terblijt en Bemelen, Frans Jan Alice van de Loo, overleed op 19 december, 95 jaar oud. Hij werd bijgezet in de familie grafkelder.

Lidi Buma-van Mourik Broekman, kunstenares, overleed op 21 december, 98 jaar oud. Zij werd bijgezet in het graf van haar jongste zoon Olivier.

 

Peter van Schaijk, in samenwerking met de Stichting Begraafplaatsen Nijmegen.

overledene

1. Niet te vergeten

Niet te vergeten:

22 februari 2016
11 & 12 maart 2016
Rondleidingen
Wat nog gedaan is in 2015

22 februari 2016 herdenking van Het Bombardement in 1944

Formele herdenking door de Gemeente Nijmegen met medewerking van o.a. In Paradisum en Raad van Kerken Nijmegen e.o.

12:00 Gebedsdienst in de Molenstraatskerk
13:00 Officiële herdenking bij het monument De Schommel aan de Raadhuishof
13:28 luiden van de klokken en twee minuten stilte
Na afloop informele ontvangst in de Lutherse kerk, Prins Hendrikstraat 79 (begin Daalseweg)

Informele herdenking door In Paradisum op de Begraafplaats Daalseweg
13:15 verzamelen bij het centrale kruis
13:25 welkom en twee minuten stilte
13:30 overweging en muzikaal intermezzo
13:35 Gelegenheid om bloemen te leggen bij o.a. het gelegenheidsmonument en een korte rondleiding langs enkelen van de ongeveer 300 hier bijgezette slachtoffers
Na afloop informele ontvangst in de Lutherse kerk, Prins Hendrikstraat 79 (begin Daalseweg)

 

11 en 12 maart 2016, klussen in het kader van NLDOET

Begraafplaats Daalseweg, op 11 maart om 09:00 uur onderbroken door een koffiepauze gaan we door tot ongeveer 13:00 uur. Het gaat hier vooral om tuinierswerk

Begraafplaats Dorpsstraat Neerbosch, op 12 maart om 09:00 uur onderbroken door een koffiepauze gaan we door tot ongeveer 13:00 uur. Naast tuinierswerk zal er ook systematisch “geprikt” worden om verdwenen zerken aan het daglicht te brengen.

Begraafplaats Stenekruisstraat: op 11 maart om 09:00 uur onderbroken door een koffiepauze gaan we door tot ongeveer 13:00 uur. Voornamelijk tuinierswerk maar ook hier willen we gaan “prikken”.

Graag tevoren aanmelden via stichtinginparadisum@kpnmail.nl of telefoon 024 365 6410

Het gaat vooral om tuinierswerk, er is gereedschap beschikbaar maar met eigen handschoenen en gereedschap werkt het vaak wel prettiger.

 

Rondleidingen

Laat in het voorjaar organiseren we weer rondleidingen op de Begraafplaats Daalseweg, ook rondleidingen met een speciale, nieuwe thema’s. Ook op de begraafplaats Stenen Kruisstraat zullen er weer rondleidingen gehouden worden. Data, tijden en aanvullende informatie zullen te zijner tijd op onze website vermeld worden.

 

En wat nog gedaan is in 2015

Tijdens de Open Monumentendagen trokken vooral de rondleidingen op de Stenen Kruisstraat veel belangstelling en werd ook de Dorpsstraat Neerbosch goed bezocht.

De belangstelling voor de rondleidingen op de Daalseweg was vrijwel hetzelfde als in andere jaren.

In oktober nam In Paradisum met een stand deel aan O24, de “24 uur van de Nijmeegse Geschiedenis” in de Stevenskerk, een goede gelegenheid om in gezelschap van een aantal andere cultuurhistorische organisaties onze activiteiten te presenteren. De speciale rondleidingen van andere jaren werden wel gemist.

2. Dorpsstraat Neerbosch

‘Dorpsstraat’
Boeiende geschiedenissen als basis voor de herwaardering van een kleine begraafplaats in Neerbosch, Nijmegen.

….. 184 jaar geleden, 12 augustus, op en om de IJzeren Berg bij Leuven (België) ging het er heftig aan toe. De Tiendaagse Veldtocht naderde zijn einde en het verraderlijk gevonden bombardement van de kant van de Belgische opstandelingen gericht op een hoge steile berg waar men duidelijk Prins Willem en zijn staf kon onderscheiden, maakte de Hollandse soldaten woedend. Hevig artillerievuur ging over en weer. De Belgische kanonnen zwegen al lang toen de Hollands artillerie nog steeds duchtig te keer ging. En onder aanvoering van baron Snouckaert van Schauburg voerde het 4e Regiment Lichte Dragonders de laatste charges uit op de IJzeren Berg, waarmee de Belgische opstandelingen militair gezien verslagen werden. Voor zijn toewijding en dapper gedrag  werd Snouckaert van Schauburg benoemd  tot Ridder in de Militaire Willemsorde. Hij ligt begraven op de kleine begraafplaats achter het witte kerkje aan de Dorpsstraat in Neerbosch, Nijmegen.
En hij niet alleen. Wat te denken van kolonel Willem van Heemskerk, generaal-majoor Jan van Overstraten en kolonel Johan Cox van Spengler. Ook hun verdiensten respectievelijk tijdens het Beleg en de Uitval van de Citadel van Antwerpen en in Indië, de Java-oorlog, zijn met de Militaire Willemsorde onderscheiden.
Er liggen nog meer militairen begraven, maar ‘Dorpsstraat’ is daarmee  geen militair kerkhof. Zij herbergt ook zerken van veel voor de regionale geschiedenis interessante personen. Zoals van Hildegonda Anna Agnes Sophia Henriette, gravin van Regteren.- tante Anette voor intimi, of de Beuningse steenfabrikanten Duijs en Van Engelenburg en de Nijmeegse bioloog en  fysicus Pieter Gevers Deijnoot.
Wel  is jammer dat hun zerken en grafkelders, onopgemerkt en zwaar verscholen achter onkruid en struikgewas, vele jaren lang onzichtbaar waren. Vanaf de straat was amper te zien dat zich bij het karakteristieke witte, in gotische stijl gebouwde kerkje ook nog een kleine begraafplaats bevond.

De begraafplaats moet heel oud zijn. Aannemende dat niet heel lang na de drooglegging eind 13e eeuw van ‘de Nederen Bosche’, een moerasgebied, ten westen van Nijmegen  het kerkje gebouwd is inclusief een hof, een kerkhof. Helaas ontbreekt het aan documentatie die kan stellen dat er destijds zowel in de kerk als daarbuiten begraven werd. Wel is bekend dat later, na de Reductie in 1591, toen de katholieke kerk aan de Dorpsstraat een hervormde  kerk  werd, het kerkhof een apart deel voor rooms-katholieken kreeg en een aparte gedeelte waar hervormden begraven konden worden.
Hoeveel mensen er in de loop van de tijd begraven zijn, is dus nog niet achterhaald. Pas omstreeks 1800 verschaffen de begraafboeken van ‘den Dodegraver van Neerbosch Schependom van Nijmegen’ enig zicht op aantallen; tussen 1797 en 1810  zijn er 176 personen begraven. Daarvan zijn er zeker 6 in de kerk begraven, gezien de aantekening dat voor die begrafenissen ‘1 gulden 10 stuiver’ is voldaan aan de rentmeester voor de kerk.

De huidige situatie leert dat er zich nog slechts een grafzerk in de kerk bevindt. Van een voorname en rijke heer, genaamd Zoudenbalch (zie elders in deze nieuwsbrief). En buiten op de begraafplaats zijn inmiddels 47 graflocaties te onderscheiden, locaties met en zonder zerk. In de afgelopen 1½ jaar heeft In Paradisum  er 7 nieuwe zerken ontdekt en opgegraven en het is niet uitgesloten dat meer zichtbaar wordt op de begraafplaats. Ook blijft In Paradisum naarstig zoeken naar documenten die meer over de begraafplaats kunnen vertellen.
In Paradisum is een stichting die zich inzet voor behoud van grote en kleine Nijmeegse monumentale begraafplaatsen. In april 2012  hebben de gemeente Nijmegen en de stichting daartoe een convenant gesloten. Een van de begraafplaatsen uit dat convenant is de oude begraafplaats aan de Dorpsstraat.
Vanaf 2012 is In Paradisum er ’n paar keer per jaar actief om de begraafplaats zo goed mogelijk toonbaar te maken. Met uitsluitend  vrijwilligers probeert In Paradisum ‘Dorpsstraat’ in de schijnwerpers te zetten, opdat geïnteresseerden en vooral Nijmeegse burgers over de historische, culturele en landschappelijke waarden van deze begraafplaats geïnformeerd worden.
Echter met het van onkruid vrijhouden en zo goed mogelijk zichtbaar maken van de zerken alleen redden de vrijwilligers van In Paradisum  het niet. De aanwezige grafkelders bijvoorbeeld vereisen dringend  reparatie, ook uit oogpunt van veiligheid, en voor bijna alle zerken geldt dat opstaande randen aangebracht of hersteld moeten worden. Betonnen platen zullen ter ondersteuning onder de zerken geschoven moeten worden, zodat scheuren en breken van zerken tot een minimum beperkt blijven. Voor dit soort werkzaamheden is specialistische kennis en gereedschap nodig, waar In Paradisum niet over beschikt. In het plan ‘Herstel & Herwaardering van ‘Dorpsstraat’ hebben In Paradisum en twee specialisten (Van Tienen Aannemersbedrijf B.V. en Acanthus Begraafplaats  Beheer) aangegeven wat noodzakelijk is om ‘Dorpsstraat’ weer een mooi  cultureel erfgoed te laten zijn dat het predicaat gemeentelijk monument waardig is. Het plan is aan de gemeente Nijmegen aangeboden; binnenkort verwacht In Paradisum een antwoord van de gemeente.
In Paradisum streeft er naar belangstellenden tijdens de aanstaande Open Monumenten Dagen (september 2016) te verwelkomen op een opgeknapte begraafplaats. Zij leidt u er dan graag rond en vertelt bijvoorbeeld over Paula Verschoor die er in1878 begraven werd en wier graf toen aan weerszijden werd opgesierd met twee aardige conifeertjes. In 2014 is bij toeval haar zerk ontdekt en blootgelegd, inclusief een prachtig marmeren medaillon. Dank zij de twee conifeertjes, thans twee reusachtige monumentale bomen, is de grafzerk van Paula Verschoor door de jaren heen goed bewaard en beschermd gebleven.

Wim Desserjer

Bronnen:
– Jongstra, A. (2010). De Helden-inspecteur, De Arbeiderspers, Amsterdam.
– Van Gruithuijzen, J.  (2013). Graven in Neerbosch. De Gelderlander, 4-9-2013, 11-9-2013
– Eijkhout, P. (2006). De oude begraafplaatsen in Hees, Neerbosch en Hatert.  Nijmegen.
– Van Schaijk, P. &  Desserjer, W. (2015). Plan voor Herstel en Herwaardering ‘Dorpsstraat’.
Stichting In Paradisum, Nijmegen.

3. Zoudenbach

Zoudenbalch in Neerbosch omstreeks 1660

Aan de westkant van Nijmegen, aan de uiterste rand van de wijk Neerbosch-Oost, ligt in een vergeten hoek de Dorpsstraat. Die naam is een overblijfsel uit de tijd dat Neerbosch nog een echt dorp was. Aan die Dorpsstraat ligt het “witte kerkje”, daterend uit omstreeks 1500. Rechts naast de kerk liggen enkele grafstenen van vóór 1890. Die zijn al eens geïnventariseerd en op het ogenblik wordt er aan gewerkt om ze beter zichtbaar te maken.
Ook binnen de kerk hebben vroeger in de vloer grafstenen gelegen. In de loop van de jaren zijn die geruimd, op één uitzondering na. In het “priesterkoor” van de kerk ligt een grafsteen met het opschrift:
Den Hooch Edel
Gebooren Cornelis
Zoudenbalch Sterf
Den 16 Iuni Ao 1664
Boven dit grafschrift staat in groot formaat het wapen van de familie Zoudenbalch afgebeeld. Het Centraal Bureau voor Genealogie geeft hiervan de volgende heraldische beschrijving:
Wapen: gedwarsbalkt van acht stukken van goud en rood.
De rode stukken beladen met tien zilveren rozen (4 – 3 – 2 – 1).
Het wapen op de zerk is in overeenstemming met deze beschrijving. Met één uitzondering: boven het wapen op de zerk staat een kroon. Of die een bijzondere betekenis heeft, is ons niet bekend.

De familie Zoudenbalch heeft in de jaren 1230 tot ongeveer 1600 een belangrijke rol gespeeld in de stad Utrecht. Van daaruit heeft de familie zich ruim verspreid over de omgeving van de stad. Een goed overzicht is te vinden in de publicatie: “Zoudenbalch, een Utrechtse familie”, door J.W. van Maren. Deze publicatie is op Internet beschikbaar.
Daarin komt een schema voor, waarvan we een gedeelte overnemen en aanvullen. De daarbij gebruikte Romeinse cijfers komen in diverse publicaties voor. We nemen ze dus maar over.

3.1

In het schema komt een Cornelis voor, maar in de publicatie van van Maren komt hij verder niet ter sprake. We moeten dus zelf gaan zoeken of de Cornelis uit het schema dezelfde persoon is als de Cornelis op de grafsteen. Op het Regionaal Archief Nijmegen en op Internet ( o.a. de website van het Utrechts Archief) vonden we heel wat bijzonderheden. Dat alles leidde tot het volgende overzicht.

Overzicht

3.2In het voorgaande overzicht zit nog wel een probleem. Dat Cornelis (4.3) een zoon is van Steven (3.2) en dus een broer van Maria Catharina (4.2), hebben we alleen vermeld gevonden bij J.W. van Maren. We kijken daarom eens naar het volgende schema. De getrokken lijnen daarin geven de vaststaande familierelaties aan. De stippellijnen verbinden gelijke voornamen met elkaar.

3.3

Als Maria Cath. (4.2) en Cornelis (4.3) zus en broer zijn, dan betekenen de stippellijnen het volgende.
Cornelis (4.3) is genoemd naar zijn grootvader van moederskant;
Steven (5.1) is genoemd naar zijn grootvader van vaderskant;
Gertruydt (5.2) is genoemd naar haar grootmoeder van vaderskant.
Dat kinderen genoemd worden naar hun grootouders is een bekend verschijnsel. De hier genoemde naamgevingen zijn dus geen toeval. Het lijkt ons voldoende bewijs dat Cornelis (4.3) een zoon is van Steven (3.2) en dus een broer van Maria Catharina (4.2).

Er is nog een tweede probleem, samenhangend met de betrouwbaarheid van Internet.
Maria Catharina Soudenbalch is gehuwd met een van Welderen. Dat is een familie die in veel genealogieën op Internet voorkomt. En daarmee ook Maria Catharina. Als haar geboorteplaats wordt steeds Tiel genoemd en als haar geboortejaar meestal 1638. Maar ook 1635, rond 1638 en rond 1635 worden genoemd. In de doopregisters van Tiel hebben wij haar naam niet gevonden. Het geboortejaar van Maria Catharina lijkt dus vooralsnog onzeker.

Op het archief in Den Bosch vonden we de volgende gereformeerde trouw-inschrijving in Oss:
Na wettelijke ondertrouw
en onverhinderde proclamatie in Nederbosch
inden Schependom van Nimmegen sijn alhier
ingezegend
Cornelis Soudenbalgh
Clara Ermgard van Hardenberg
opden 11 Aprilis 1660

In een Trouwboek van Nijmegen, dus niet van Neerbosch, vonden we:
den 18 Martij (1660)
Jr. Cornelis Soutebalch
ruiter oder de Grave van Styrum
ende Clara Ermgart Hardenburgh toe Neerbosch
Lit. v. Joh. Cornelij

Tot slot nog een derde kwestie. Van Neerbosch is er over de jaren 1622-1670 een gereformeerd doopboek; archiefnummer 1267a. De dopen van de twee kinderen van Cornelis in 1661 en 1663 staan daarin vermeld. Maar dit boek is een getypte kopie. Het origineel is op het archief in Nijmegen niet meer aanwezig. Maar die twee dopen bleken wèl in de oorspronkelijke vorm op Internet te staan. Na enig zoeken vonden we ze op de website van de Mormonen. Dus daar zijn ze te downloaden. Het resultaat staat hieronder. Ter wille van de duidelijkheid zijn de letters met een zwart pennetje wat aangezet

3.4

Paul Eijkhout
Peter van Schaijk Nijmegen, maart 2015.

4. Priester- en zustergraf Daalseweg

Het priester en ook het zustergraf

Priestergraf in 2006. Achter het monument is de heuvel boven de tweede priesterkelder en de oude grafplaat van de Stenenkruisstraat tegen de oostmuur zichtbaar.

Priestergraf in 2006. Achter het monument is de heuvel boven de tweede priesterkelder en de oude grafplaat van de Stenenkruisstraat tegen de oostmuur zichtbaar.

Bij vrijwel elke rondleiding, die de stichting In Paradisum elk jaar traditiegetrouw op 22 februari (bombardement), op de laatste zondagen van mei, juni en juli en op de “Open Monumentendag” organiseert, komt de vraag naar voren wat het verschil is tussen een zandgraf en een keldergraf. Een zandgraf spreekt voor zich. De kist zakt in de grond en wordt met zand toegedekt. Een keldergraf daarentegen is een open ruimte, waar de kist op een stang of in een nis wordt geplaatst. Keldergraven zijn sinds de ingebruikname van de begraafplaats in 1885 veelal langs het hoofdpad en langs de zijpaden links en rechts van het centrale kruis gesitueerd.

Veel bezoekers kijken verbaasd als ik bij de start van de rondleiding vertel, dat het keldergraf van de Katholieke Weeshuis dicht bij de ingang van de begraafplaats ruimte biedt aan grafkisten van twintig weeskinderen en van één weesmoeder, die er naamloos liggen begraven.

Vele malen groter wordt de verbazing als ik bij het priestergraf in het zijpad links van het centrale kruis de ruimte van de kelders onder het monumentale grafmonument beschrijf, waar maar liefst 71 priesters een laatste rustplaats hebben gevonden.

Ons oud-voorzitter drs. A.F.C.M. Wolf (1932-2009) schreef in 2007 een interessant boekje “Priestergraf en kerkhofkruis op de R.K. Begraafplaats aan de Daalseweg te Nijmegen”. Daarin beschreef hij naast de geschiedenis van het keldergraf ook de familienamen, persoonsgegevens en bijzonderheden als standplaats en functie van de begraven priesters. Tevens werd vermeld, dat bij de ingebruikname van dit priestergraf de stoffelijke resten van 25 priesters van de gesloten begraafplaats aan de Stenenkruisstraat in dit graf werden herbegraven en dat de oude grafplaat van de Stenenkruisstraat tegen de oostmuur van de begraafplaats werd bevestigd. Twee priesters zijn in latere jaren herbegraven op de begraafplaatsen Jonkerbos en de begraafplaats van de Franciscanen in Alverna. In de grafkelder liggen 25 jezuïeten, 23 wereldheren, 12 dominicanen en 9 franciscanen begraven.

Bij een van de rondleidingen in de jaren negentig liep een hoogbejaarde heer mee. Hij vertelde me, dat hij in zijn jonge jaren bij bloemisterij De Kluijs aan de Daalseweg 202 (nu Albert Heijn) had gewerkt. De bloemist leverde vaak bloemen voor uitvaarten en de begrafenisondernemer kwam regelmatig een beroep doen op het personeel van de bloemisterij om te assisteren bij het plaatsen van de kist van een priester in de grafkelder. Deze bezoeker attendeerde me er op, dat de oorspronkelijke kelder toen al vrijwel vol was en dat de priesters in die periode begraven werden in het graf naast de ingang van de grafkelder van de “eerwaarde zusters”, die zich tussen het monumentale priestergraf en de muur van de begraafplaats bevindt.

Niets wees er op, dat zich daar een grafkelder bevond tot enkele bezoekers hun paraplu in een heuveltje naast het zustersgraf staken. Tot ieders verrassing kwam de hoek van een grafplaat te voorschijn.

Uit: Franciscanessen van de Heilige Familie honderd jaar in Nijmegen 1884-1984. Links de tombe van de tweede priesterkelder.

Uit: Franciscanessen van de Heilige Familie honderd jaar in Nijmegen 1884-1984. Links de tombe van de tweede priesterkelder.

Kort daarna kwam ik in het bezit van de jubileumuitgave “Franciscanessen van de Heilige Familie honderd jaar in Nijmegen 1884-1984”. Op pagina 13 trof ik een foto aan van een zuster, geknield bij het zustersgraf op de begraafplaats Daalseweg. Achter deze zuster is nog juist de tombe van de tweede priesterkelder zichtbaar.

De bejaarde bloemist meende zich te herinneren, dat deze kelder, waar hij vroeger enkele keren een priester had begraven, een open verbinding had met de oudere kelder. Ook wist hij te vertellen, dat de “broeders” van de jezuïeten in een aparte ruimte naast de oorspronkelijke kelder werden begraven. Bovengronds hebben op deze locatie inderdaad nooit grafmonumenten gestaan.

Bouwtekeningen van het priester- en zustersgraf zijn tot dusverre nooit gevonden. Om een juiste visie over constructie, afmetingen en indeling van de kelders te krijgen, zouden de kelders geopend moeten worden. Die gelegenheid ontstond in 2014. Om te controleren of de constructie van de 130 jaar oude grafkelders nog betrouwbaar was, besloot het bestuur van de SBN (Stichting Begraafplaatsen Nijmegen) tot een onderzoek. Van het priestergraf werd alleen de dekplaat aan de voorzijde van het monument weggenomen, omdat de dekplaat aan de achterzijde gescheurd was. Bij dit onderzoek bleek dat de kelder uit meer compartimenten bestaat.

Enige grafnissen in de eerste priesterkelder. De ladder staat tegen de fundering van het zware grafmonument.

Enige grafnissen in de eerste priesterkelder. De ladder staat tegen de fundering van het zware grafmonument.

Op bijgaande foto zijn zes grafnissen naast de fundering van het zware grafmonument zichtbaar.

De geopende nissen zijn vermoedelijk van de twee priesters, die indertijd in Alverna en op Jonkerbos zijn herbegraven. Achter de grafnissen bevindt zich nog een kelder.

Doordat opening van de grafplaat aan de achterzijde niet meer verantwoord was, kon niet worden nagegaan of deze grafkelder een doorgang had naar de broederkelder en naar de kelder naast het zustersgraf, die volgens Nol Wolf vermoedelijk in 1915 is aangelegd.

Na de uitvaart van pater M.W.H. Martens op 4 november 1949 zijn in het keldergraf geen priesters meer bijgezet. De jezuïeten zijn nadien veelal begraven rond het kruis op de begraafplaats Jonkerbos, de franciscanen op het kloosterkerkhof in Alverna en de dominicanen op de begraafplaats achter het voormalige klooster Albertinum.

De wereldheren werden meestal begraven op het kerkhof of de begraafplaats waar ook hun parochianen een laatste rustplaats vonden.

Bart Janssen

5. Initiatief “Oorlogdoden Nijmegen”

Geef Nijmeegse oorlogsdoden een gezicht!

Geef Nijmeegse oorlogsdoden een gezicht!

Deze website bestaat sinds 2008 en inmiddels zijn er 2600 oorlogsdoden in de bestanden opgenomen, zo mogelijk met foto’s en biografische details. Deze bijzondere site is ontstaan uit een samenwerking van het 4/5 mei comité Nijmegen, Radboud Universiteit, Regionaal Archief Nijmegen, het Bevrijdingsmuseum Groesbeek, Auteur Bart Janssen en In Paradisum.

Naast het voortgaande aanvullen en verbeteren van de website is er ook overleg geweest met de Gemeenste Nijmegen die dit initiatief – binnen de mogelijkheden – van harte steunt. Dit heeft geleid tot een uitnodiging van de Gemeente aan de beheerders/eigenaren van de begraafplaatsen in Nijmegen voor een overleg, samen met de organisaties achter Oorlogsdoden Nijmegen. Het daarbij vooral over mogelijkheden om de herinnering aan de slachtoffers levend te houden over het algemeen staat men hier positief tegenover.

Er wordt nu overlegd over een soort convenant met als doelstelling te voorkomen dat er nog grafmonumenten van Oorlogsdoden zondermeer geruimd zullen worden. Een hoopgevend gebeuren want op verschillende begraafplaatsen is er de laatste jaren flink geruimd, niet zo verwonderlijk na goed zeventig jaar.

Voor zover ons bekend is blijkt Nijmegen de eerste stad in Nederland waar op een dergelijk initiatief breed gedragen wordt en feitelijk vorm krijgt. In volgend nummer zal meer in detail op dit initiatief en de achtergronden van de organisatie “Oorlogsdoden Nijmegen” worden ingegaan.